Belediye Şirketlerinde Cumhurbaşkanı İzni Şartının Kapsamı Genişletildi
Belediye şirketlerine Cumhurbaşkanı onayı zorunluluğu 7/5/2026 tarihli ve 7579 sayılı Tapu Kanunu ile Bazı Kanunlarda ve 375 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile değiştirilmiştir. Bu değişiklik ile belediyeler, bağlı kuruluşlar, mahalli idare birlikleri ve bunların iştiraklerinin şirket kurması, kooperatif oluşturması, sermaye katılımında bulunması ve hisse edinmesi işlemlerindeki Cumhurbaşkanı izninin kapsamı genişletilmiştir.
24/11/1994 tarihli ve 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun’un 26’ncı maddesinin dördüncü fıkrasında yapılan değişiklik ile mahalli idarelerin ve bunlara bağlı ekonomik yapılanmaların şirket ve kooperatif edinimleri daha sıkı bir denetim mekanizmasına bağlanmıştır.
Yeni düzenleme kapsamında;
- Mahalli idarelerin,
- Bağlı kuruluşlarının,
- Mahalli idare birliklerinin,
- Bunlar tarafından kurulan şirketlerin,
- Sermayesinin yarısından fazlasına doğrudan veya dolaylı şekilde sahip olunan şirketlerin,
şirket kurması, kooperatif kurması, mevcut şirketlere iştirak etmesi, sermaye katılımında bulunması, hisse edinmesi veya ortak olması artık Cumhurbaşkanının iznine tabi hale getirilmiştir.
Yeni Yasa Hükmü
4/11/1994 tarihli ve 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanunun 26 ncı maddesinin dördüncü fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
“Mahalli idareler, bağlı kuruluşları, mahalli idare birlikleri ve bunlar tarafından kurulan şirketler ile bunların doğrudan doğruya ya da dolaylı olarak, birlikte veya ayrı ayrı sermayesinin yarısından fazlasına sahip oldukları şirketlerin yeni şirket kurması, kooperatif kurması, yarısından fazla hissesine sahip olduğu kooperatiflerin yeni şirket veya kooperatif kurması, mevcut veya kurulacak şirketlere veya kooperatiflere sermaye katılımında bulunulması, bedelsiz devir yoluyla olanlar da dâhil olmak üzere her türlü hisse edinimi, şirket veya kooperatife ortak olunması Cumhurbaşkanının iznine tabidir.”
Düzenlemenin Amacı Nedir?
4046 sayılı Kanun’da yapılan değişikliğin amacı, belediyeler ve bağlı şirketlerin doğrudan veya dolaylı şekilde şirket edinimlerini denetim altına almak, kamu kaynaklarının kontrolsüz kullanımını önlemek ve ekonomik teşekküllere yönelik iştirak süreçlerini Cumhurbaşkanı iznine bağlamaktır.
Düzenleme Neden Gerekli Görüldü?
Düzenlemenin gerekçesinde “Mahalli idarelerin şirket kurması, mevcut veya kurulacak şirketlere sermaye katılımında bulunması Cumhurbaşkanının iznine tabi olmasına rağmen dolaylı veya bedelsiz (hibe yoluyla) şirket edinimi hakkında madde hükmü yeterince açık olmadığı için uygulamada aksaklıklar yaşanmaktadır. Bu durum, belediyelerin bedelsiz şirket edinimi veya belediye iştirakinin şirket kurması uygulamasının yaygınlaşmasına ve belediyelerin uygulamalarının denetimsiz alanda kalmasına ve bilhassa belediyelerin çalışma alanında kalmayan veya mali durumu yetersiz ya da riskli olan şirketlere kamu kaynağının harcanmasına sebep olmaktadır. Düzenleme ile mahalli idarelerin, bunların bağlı kuruluşlarının, bu idarelerin üyesi oldukları birliklerin, bunlar tarafından kurulan şirketlerin ve bunların doğrudan doğruya ya da dolaylı olarak birlikte veya ayrı ayrı sermayesinin yarısından fazlasına sahip oldukları şirketlerin dolaylı veya bedelsiz (hibe yoluyla) şirket edinimi ile kooperatif kurulması, bunlara ortak olunması gibi iktisadi teşekküllere her türlü hisse, şirket, kooperatif ediniminin kurala bağlanması ve kurulmuş olan şirketlerde daha sonra yapılacak diğer türlü edinimlerin Cumhurbaşkanı iznine tabi kılınması amaçlanmaktadır.” denilmektedir.
Böylece yasa değişikliğinin gerekçesinde, mevcut düzenlemenin özellikle dolaylı şirket edinimleri ve bedelsiz devirler bakımından yeterince açık olmadığı belirtilmiştir. Bu durumun uygulamada çeşitli aksaklıklara yol açtığı ifade edilmektedir.
Özellikle;
- Belediyelerin bedelsiz şekilde şirket edinmesi,
- Belediye iştiraklerinin yeni şirket kurması,
- Dolaylı iştirak modellerinin yaygınlaşması,
- Kamu kaynaklarının belediyelerin faaliyet alanı dışında kullanılması,
- Mali açıdan riskli şirketlere yatırım yapılması,
gibi uygulamaların denetim dışında kalabildiği vurgulanmaktadır.
Yeni düzenleme ile bu alanların açık şekilde kurala bağlanması hedeflenmiştir.
Cumhurbaşkanı İznine Tabi İşlemler Nelerdir?
Yeni düzenleme kapsamında aşağıdaki işlemler Cumhurbaşkanı iznine tabi olacaktır:
- Yeni Şirket Kurulması
Mahalli idareler veya bunların iştirakleri tarafından yeni şirket kurulması.
- Kooperatif Kurulması
Belediyeler veya iştirak yapıları tarafından kooperatif kurulması.
- Şirketlere Sermaye Katılımı
Mevcut veya yeni kurulacak şirketlere sermaye aktarılması ya da iştirak edilmesi.
- Bedelsiz Hisse Edinimi
Hibe veya bedelsiz devir yoluyla şirket hissesi edinilmesi.
- Dolaylı Şirket Edinimleri
Doğrudan görünmeyen ancak iştirak yapıları üzerinden gerçekleşen şirket edinimleri.
- Kooperatiflere Ortak Olunması
Kooperatiflere iştirak edilmesi veya ortaklık kurulması.
Düzenlemenin Kapsamına Kimler Giriyor?
Düzenleme oldukça geniş bir kapsam içermektedir. Sadece belediyeleri değil, aşağıdaki yapıları da kapsamaktadır:
- Mahalli idareler,
- Bağlı kuruluşlar,
- Mahalli idare birlikleri,
- Belediye iştirakleri,
- Bu şirketlerin doğrudan veya dolaylı çoğunluk payına sahip olduğu şirketler,
- Çoğunluk hissesi bulunan kooperatifler.
Bu yönüyle düzenleme, belediye iştirak zincirlerinin tamamını kapsayan geniş bir kontrol mekanizması oluşturmaktadır.
Düzenlemenin Uygulamaya Muhtemel Etkileri
Yeni düzenleme ile birlikte;
- Belediye iştiraklerinin şirketleşme süreçleri daha kontrollü hale gelebilir,
- Dolaylı iştirak modelleri daha sıkı denetime tabi olabilir,
- Bedelsiz hisse devri uygulamalarında idari denetim artabilir,
- Kamu kaynaklarının kullanımında merkezi onay mekanizması güçlenebilir,
- Belediyelerin ekonomik teşebbüs alanındaki işlemleri daha şeffaf hale gelebilir.
Ayrıca düzenleme, belediye iştiraklerinin faaliyet alanları ve mali yapıları bakımından daha dikkatli değerlendirme yapılmasını zorunlu hale getirebilir.
Özetle:
4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun’da yapılan değişiklik, mahalli idarelerin ve bunlara bağlı şirket yapıların ekonomik faaliyetlerine yönelik önemli bir denetim mekanizması getirmektedir.
Özellikle dolaylı iştirakler, bedelsiz hisse edinimleri ve kooperatif yapılanmalarının açık şekilde düzenlenmesi; belediye iştirak sistemlerinin daha kontrollü şekilde yürütülmesini amaçlamaktadır.
Yeni dönemde belediyeler, bağlı kuruluşlar ve iştirak şirketlerinin şirket edinimi, sermaye katılımı ve ortaklık işlemlerinde Cumhurbaşkanı izni belirleyici unsur olacaktır.
Sıkça Sorulan Sorular
- 4046 sayılı Kanun’daki değişiklik neyi düzenliyor?
Mahalli idareler ve bağlı şirketlerin şirket kurması, kooperatif oluşturması, hisse edinmesi ve sermaye katılımı işlemlerinin Cumhurbaşkanı iznine tabi olmasını düzenlemektedir.
- Belediye iştirakleri doğrudan şirket kurabilecek mi?
Evet, ancak yeni düzenleme kapsamında bu işlemler Cumhurbaşkanı izni ile gerçekleştirilebilecektir.
- Bedelsiz hisse devri de izin kapsamına giriyor mu?
Evet. Düzenleme açık şekilde bedelsiz devir yoluyla hisse edinimlerini de izin kapsamına almaktadır.
- Dolaylı iştirakler düzenleme kapsamında mı?
Evet. Doğrudan veya dolaylı şekilde çoğunluk payına sahip olunan şirketler de kapsam içerisindedir.
- Kooperatif kurulması için de izin gerekiyor mu?
Evet. Mahalli idareler ve ilgili iştirak yapılarının kooperatif kurması da Cumhurbaşkanı iznine tabi hale getirilmiştir.
Belediye şirketlerine Cumhurbaşkanı onayı zorunluluğu hakkında daha detaylı bilgi edinmek için diğer blog yazılarımıza bakabilirsiniz. Dilerseniz Türkiye’nin ilk ve tek Şirketler Hukuku ile Organize Sanayi Bölgeleri Hukuku Bilgi Sistemi olan Tacirsoft Hukuk Bilgi Sistemi’ni de yakından inceleyebilir ve üye olabilirsiniz. Ayrıca, Kurucumuz Dr. Soner Altaş’ın eserlerine göz atabilirsiniz. Hizmetlerimizden yararlanmak için ise bizimle iletişime geçebilirsiniz. 25 yılı aşan uzmanlık, bilgi birikimi ve tecrübemiz ile yanınızdayız.
