6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu Kapsamında Şirketler Topluluğunda Hakimiyetin Hukuka Aykırı Kullanılması Halinde Ortaklıktan Çıkma
Hakimiyetin kötüye kullanılması halinde ortaklıktan çıkma hakkı nedir? 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) kapsamında hakim şirket, bağlı şirket ilişkisi, denkleştirme yükümlülüğü ve ortakların paylarını hakim şirkete sattırma hakkı hakkında detaylı bilgileri bu yazımızda bulabilirsiniz.
6102 Sayılı Türk Ticaret Kanununa Göre Şirketler Topluluğu
Şirketler topluluğuna dahil olan bağlı ortaklıklar için Türk Ticaret Kanunu’nda özel düzenlemeler bulunmaktadır. Bu düzenlemeler, özellikle hakim şirketin bağlı şirket üzerindeki hakimiyetini kullanması sonucu ortaya çıkabilecek zararların önlenmesi ve ortakların korunması amacı taşır.
Konunun daha iyi anlaşılabilmesi için öncelikle şirketler topluluğu kavramının ve hakimiyet ilişkisinin açıklanması gerekir.
Şirketler Topluluğu Nedir?
Türk Ticaret Kanunu’nun 195’inci maddesine göre, bir hakim şirkete doğrudan veya dolaylı olarak bağlı bulunan şirketler ile birlikte oluşan yapı şirketler topluluğu olarak adlandırılır.
Bu yapıda:
- Hakim şirket: Ana şirket konumundadır.
- Bağlı ortaklık: Hakim şirketin kontrolü altında bulunan şirket olup, “yavru şirket” olarak da ifade edilir.
Bir şirketin başka bir şirket üzerinde hakimiyet kurup kurmadığı belirli kriterlere göre tespit edilir.
Hakimiyetin Belirlenmesinde Kullanılan Kriterler
Bir ticaret şirketi, başka bir ticaret şirketinin;
- Oy haklarının çoğunluğuna sahip ise,
- Şirket sözleşmesi gereğince yönetim organında karar alabilecek çoğunlukta üye seçme hakkına sahipse,
- Kendi oy haklarıyla birlikte sözleşmeye dayanarak diğer pay sahipleriyle beraber oy çoğunluğunu oluşturabiliyorsa,
- Bir sözleşme veya başka bir yöntemle şirketi hakimiyeti altında tutabiliyorsa
ilk şirket hakim, diğeri ise bağlı ortaklık kabul edilir.
Başka bir ifadeyle, şirketler topluluğundan söz edebilmek için yalnızca iştirak ilişkisi yeterli değildir. Aynı zamanda fiili veya hukuki hakimiyetin bulunması gerekir.
Hakim Şirketin Teşebbüs Olması
TTK, kural olarak şirketler topluluğunun ticaret şirketleri arasında kurulacağını belirtmekle birlikte, hakim tarafın bir teşebbüs olması durumunda da şirketler topluluğu hükümlerinin uygulanacağını düzenlemiştir.
Bu durumda:
- Hakim teşebbüs tacir sayılır.
- Şirketler topluluğuna ilişkin hükümler yine uygulanır.
Şirketler Topluluğunun Oluşması İçin Gerekli Şirket Sayısı
Ticaret Sicili Yönetmeliği’ne göre bir şirketler topluluğunun oluşabilmesi için:
- Bir ana şirket
- En az iki bağlı ortaklık
olması gerekir.
Dolayısıyla şirketler topluluğundan söz edebilmek için en az üç ticaret şirketi bulunmalıdır.
Eğer ana şirket ticaret şirketi değil de bir teşebbüs ise, bu durumda teşebbüse bağlı en az üç ticaret şirketinin bulunması gerekir.
Hakim Şirketin Bağlı Ortaklığı Zarara Uğratma Yasağı
Türk Ticaret Kanunu’nun 202’nci maddesine göre hakim şirket, hakimiyetini bağlı ortaklığı kayba uğratacak şekilde kullanamaz.
Özellikle bağlı ortaklığı;
- iş, varlık, fon veya personel devrine zorlamak,
- kârını azaltmaya veya aktarmaya yönlendirmek,
- malvarlığını ayni veya kişisel haklarla sınırlandırmak,
- kefalet, garanti veya aval gibi yükümlülükler altına sokmak,
- tesislerini yenilememek veya yatırımlarını kısıtlamak,
- faaliyetini olumsuz etkileyecek kararlar almaya yöneltmek
gibi işlemlere zorlayamaz.
Ancak bu işlemler yapılmış olsa bile zararın aynı faaliyet yılı içinde denkleştirilmesi mümkündür.
Denkleştirme Nasıl Yapılır?
Hakim şirket:
- Zararı faaliyet yılı içinde fiilen telafi edebilir, veya
- Bağlı ortaklığa denk değerde bir istem hakkı tanıyabilir.
Bu şartlar yerine getirilirse söz konusu işlemler hukuken geçerli hale gelir.
Denkleştirme Yapılmazsa Ortakların Dava Hakkı
Eğer zarar faaliyet yılı içinde denkleştirilmez veya bağlı ortaklığa denk bir istem hakkı tanınmazsa, bağlı ortaklık ortakları bazı dava haklarına sahip olur.
Bu durumda bağlı ortaklıktaki her pay sahibi:
- Hakim şirketten
- Zarara sebep olan yönetim kurulu üyelerinden
şirket zararının tazmin edilmesini talep edebilir.
Mahkeme ise somut olayın özelliklerine göre farklı bir karar verebilir.
Mahkemenin Payların Satın Alınmasına Karar Vermesi
Hakim, gerekli görürse tazminat yerine davacı ortakların paylarının hakim şirket tarafından satın alınmasına karar verebilir.
Bu durumda:
- Davayı açan ortakların payları hakim şirket tarafından satın alınır.
- Ortaklar şirketten ayrılmış olur.
Bu mekanizma, bağlı ortaklığın pay sahiplerine şirketten çıkma imkânı sağlayan önemli bir hukuki araçtır.
Hakimiyetin Kullanılması Nedeniyle Payların Satın Alınmasını Talep Etme
TTK’nın 202’nci maddesine göre bazı önemli işlemler de ortaklara ayrılma niteliğinde bir hak tanımaktadır.
Bağlı ortaklıkta gerçekleştirilen ve açıkça haklı bir sebebi bulunmayan şu işlemler buna örnektir:
- birleşme
- bölünme
- tür değiştirme
- fesih
- menkul kıymet çıkarılması
- önemli esas sözleşme değişiklikleri
Bu işlemlerde:
- Genel kurulda red oyu verip bunu tutanağa geçirten ortaklar veya
- Yönetim kurulunun kararlarına yazılı itiraz eden ortaklar
zararlarının tazminini talep edebilecekleri gibi paylarının hakim teşebbüs tarafından satın alınmasını da mahkemeden isteyebilirler.
Payların Değeri Nasıl Belirlenir?
Payların satın alınmasında değer;
- borsa değeri,
- borsa değeri yoksa gerçek değer,
- veya genel kabul gören değerleme yöntemleri
esas alınarak belirlenir.
Sonuç
Şirketler topluluğu yapısında hakim şirketin bağlı ortaklık üzerindeki etkisi oldukça güçlüdür. Bu nedenle Türk Ticaret Kanunu, bağlı ortaklığın pay sahiplerini korumak amacıyla çeşitli mekanizmalar öngörmüştür.
Bu mekanizmalar arasında en önemlilerinden biri, hakimiyetin hukuka aykırı kullanılması durumunda bağlı ortaklığın pay sahiplerine hisselerini hakim şirkete sattırarak şirketten çıkabilme imkânı tanınmasıdır.
Böylece azınlıkta kalan ve hakimiyetin kullanım biçimine karşı çıkan ortaklar için şirketten adil bir şekilde ayrılma yolu oluşturulmuştur.
Hakimiyetin kötüye kullanılması halinde ortaklıktan çıkma hakkında daha detaylı bilgi edinmek için diğer blog yazılarımıza bakabilir veya Türkiye’nin ilk ve tek Şirketler Hukuku ile Organize Sanayi Bölgeleri Hukuku Bilgi Sistemi olan Tacirsoft Hukuk Bilgi Sistemi’ni de yakından inceleyebilir ve üye olabilirsiniz. Ayrıca, dilerseniz Kurucumuz Dr. Soner Altaş’ın eserlerine göz atabilirsiniz. Hizmetlerimizden yararlanmak için bizimle iletişime geçebilirsiniz. 25 yılı aşan uzmanlık, bilgi birikimi ve tecrübemiz ile yanınızdayız.
