Zayi Belgesi İstemenin Şartları ve Konuya İlişkin Yargıtay Kararları
Ticari defter zayi davası hakkında merak ettiklerinizi bu yazımızda bulabilirsiniz. Zayi belgesi nedir? Neden alınır? Kimler zayi belgesi talebinde bulunabilir? Türk Ticaret Kanunu’nda düzenlenen bu belge, özellikle yangın, su baskını, deprem veya hırsızlık gibi durumlarda defter ve belgelerin kaybolması halinde tacirin sorumluluğunu ortadan kaldırabilen önemli bir hukuki koruma sağlar. Ancak uygulamada en çok merak edilen sorulardan biri şudur: Esnaflar da zayi belgesi talep edebilir mi? Bu yazıda, esnafların zayi belgesi talep edip edemeyeceği, hangi şartların gerektiği ve Yargıtay kararlarının bu konudaki yaklaşımı açıklanmaktadır.
Zayi Belgesi Nedir?
Zayi belgesi, tacirin saklamakla yükümlü olduğu defter ve belgelerin mücbir sebep nedeniyle kaybolması veya yok olması halinde mahkeme tarafından verilen belgedir.
Türk Ticaret Kanunu (TTK)’nun 82/7 maddesine göre:
- Tacirin saklamakla yükümlü olduğu defter ve belgeler
- Yangın, su baskını, yer sarsıntısı veya hırsızlık gibi nedenlerle
- Kanuni saklama süresi içinde zayi olursa
- Tacir zayi belgesi talep edebilir.
Bu dava hasımsız olarak açılır ve mahkeme gerekli görürse delil toplanmasına karar verebilir.
Zayi Belgesi Hangi Durumlarda Alınabilir?
Aşağıdaki durumlarda zayi belgesi talep edilebilir:
- Yangın
- Su baskını
- Yer sarsıntısı (deprem)
- Hırsızlık
- Bunlara benzer mücbir sebepler
Ancak TTK’da sayılan sebepler sınırlı değildir. Yasa metninde geçen “gibi” ifadesi, zayi belgesi talebinin yalnızca belirtilen olaylarla sınırlı olmadığını göstermektedir.
Zayi Belgesi İçin Başvuru Süresi
- Tacir, defter ve belgelerin zayi olduğunu öğrendiği tarihten itibaren 30 gün içinde yetkili mahkemeye başvurmalıdır.
- Aksi halde, tacir defterlerini ibrazdan kaçınmış sayılır.
Esnaflar Zayi Belgesi Talep Edebilir mi?
Türk Ticaret Kanunu’nun 82/7 maddesi zayi belgesi talep hakkını tacirlere tanımaktadır.
Bu nedenle uygulamada uzun süre esnafların zayi belgesi talep edemeyeceği kabul edilmiştir.
Ancak Yargıtay kararları zaman içinde bu görüşü değiştirmiştir.
Yargıtay’a göre:
- Bir kişinin vergi hukuku bakımından esnaf sayılması,
- Türk Ticaret Kanunu bakımından da esnaf olduğu anlamına gelmez.
Dolayısıyla bazı durumlarda esnaf görünen kişiler tacir sayılabilir ve zayi belgesi talep edebilir.
Tacir – Esnaf Ayrımı Nasıl Yapılır?
Yargıtay kararlarına göre aşağıdaki kriterler tek başına belirleyici değildir:
- Vergi mükellefi olmak
- Ticaret siciline kayıtlı olmak
- Odaya kayıtlı olmak
Tacir – esnaf ayrımı yapılırken şu unsurlar değerlendirilir:
- Faaliyetin ticari faaliyet boyutuna ulaşıp ulaşmadığı
- İş hacmi
- Ticari muhasebe gerektirip gerektirmediği
- Faaliyetin gelir düzeyi
Mahkeme bu değerlendirmeleri yaparken gerekirse bilirkişi incelemesi yaptırabilir.
Yargıtay’ın Yaklaşımı
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi kararlarında şu hususlar özellikle vurgulanmaktadır:
- Vergi Usul Kanunu’na göre esnaf sayılmak TTK açısından kesin ölçüt değildir.
- Ticaret siciline kayıtlı olmamak tacir olunmadığını kesin olarak göstermez.
- Vergi mükellefi olmak veya olmamak tacir – esnaf ayrımında tek başına belirleyici değildir.
Bu nedenle mahkeme;
- Davacının faaliyetinin esnaf faaliyeti mi yoksa ticari faaliyet mi olduğunu,
- İş hacmini,
- Faaliyetin ticari işletme niteliğine ulaşıp ulaşmadığını
incelemek zorundadır.
Eğer yapılan değerlendirme sonucunda kişi tacir olarak kabul edilirse, zayi belgesi talebi incelenir.
Esnaf – Tacir Ayrımında Uygulanan Mevzuat
Esnaf ve tacir ayrımında;
21.07.2007 tarihli ve 26589 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan
2007/12362 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı uygulanmaktadır.
Bu karara göre:
- Gelir düzeyi belirli limitleri aşmayan
- Faaliyeti büyük ölçüde bedeni çalışmaya dayanan
- Basit usulde vergilendirilen veya işletme hesabına göre defter tutan
kişiler esnaf ve sanatkâr sayılabilir.
Ancak faaliyet hacmi belirlenen sınırları aşarsa kişi tacir olarak değerlendirilebilir.
Esnafın Zayi Belgesi Alabilmesi İçin Gerekli Koşullar
Yargıtay içtihatları doğrultusunda bir kişinin zayi belgesi alabilmesi için:
- Faaliyetinin ticari faaliyet boyutuna ulaşması
- İş hacmi bakımından ticari muhasebeyi gerektirmesi
- Gelirinin kanunda belirtilen limitleri aşması
- Mahkemece yapılan inceleme sonucunda tacir sayılması
gerekmektedir.
Bu durumda kişi esnaf görünse bile tacir olarak kabul edilerek zayi belgesi talep edebilir.
Sonuç
Türk Ticaret Kanunu’na göre zayi belgesi talep etme hakkı kural olarak tacirlere tanınmıştır.
Ancak Yargıtay kararları, esnaf olarak görünen kişilerin de bazı durumlarda tacir sayılabileceğini kabul etmektedir.
Mahkemeler bu değerlendirmeyi yaparken:
- Faaliyetin niteliğini
- İş hacmini
- Gelir düzeyini
- Ticari işletme boyutuna ulaşıp ulaşmadığını
incelemekte ve gerekirse bilirkişi raporuna başvurmaktadır.
Bu inceleme sonucunda kişi tacir olarak kabul edilirse, zayi belgesi talebi değerlendirilebilmektedir.
Ticari defter zayi davası hakkında daha detaylı bilgi edinmek için diğer blog yazılarımıza bakabilir veya Türkiye’nin ilk ve tek Şirketler Hukuku ile Organize Sanayi Bölgeleri Hukuku Bilgi Sistemi olan Tacirsoft Hukuk Bilgi Sistemi’ni de yakından inceleyebilir ve üye olabilirsiniz. Ayrıca, dilerseniz Kurucumuz Dr. Soner Altaş’ın eserlerine göz atabilirsiniz. Hizmetlerimizden yararlanmak için bizimle iletişime geçebilirsiniz. 25 yılı aşan uzmanlık, bilgi birikimi ve tecrübemiz ile yanınızdayız.
