Ticari Defter ve Belgelerin Kaybolması Halinde Zayi Belgesi Talep Süresinin Hesaplanması
Zayi belgesi başvurularında 30 günlük süre nasıl hesaplanır? Ticari defter ve belgelerin yangın, sel, deprem, hırsızlık veya benzeri mücbir sebepler nedeniyle kaybolması ya da kullanılamaz hale gelmesi durumunda tacirlerin mahkemeden ZB talep etme hakkı bulunmaktadır. Ancak bu hak, Türk Ticaret Kanunu’nda düzenlenen otuz günlük hak düşürücü süreye tabidir.
Peki ZB talebinde bu otuz günlük başvuru süresi ne zaman başlar?
Hak düşürücü süre, olayın meydana geldiği tarihten değil; tacirin defter ve belgelerin zayi olduğunu öğrendiği tarihten itibaren işlemeye başlar. Yargıtay kararları da bu yönde istikrarlı bir yaklaşım ortaya koymaktadır.
Ticari Defter ve Belgeleri Saklama Yükümlülüğü
Vergi Usul Kanunu’na göre mükellefler, tuttukları defter ve belgeleri ilgili yılı takip eden takvim yılından başlayarak beş yıl süreyle saklamak zorundadır.
Türk Ticaret Kanunu ise daha uzun bir saklama süresi öngörmektedir.
TTK’nın 82’nci maddesine göre tacirler;
- Ticari defterlerini,
- Envanterlerini,
- Finansal tablolarını,
- Faaliyet raporlarını,
- Ticari yazışmalarını,
- Muhasebe kayıtlarının dayanağını oluşturan belgeleri,
on yıl süreyle saklamakla yükümlüdür.
Bu yükümlülük, ticari hayatın şeffaflığı ve denetlenebilirliği açısından büyük önem taşımaktadır.
ZB Nedir?
ZB, saklanması zorunlu ticari defter ve belgelerin;
- Yangın,
- Sel,
- Deprem,
- Hırsızlık,
- Siber saldırı,
- Benzeri mücbir sebepler
nedeniyle kaybolması, yok olması veya kullanılamaz hale gelmesi durumunda mahkemeden alınan tespit niteliğindeki belgedir.
Bu belge sayesinde tacir, ileride defter ve belgelerini ibraz edememesi nedeniyle doğabilecek hukuki ve cezai risklere karşı kendisini koruma imkânı elde eder.
ZB Talebinde Otuz Günlük Hak Düşürücü Süre
Türk Ticaret Kanunu’nun 82’nci maddesinin yedinci fıkrası uyarınca;
Tacir, ziyaı öğrendiği tarihten itibaren otuz gün içinde yetkili mahkemeye başvurarak ZB talebinde bulunmalıdır.
Bu süre hak düşürücü niteliktedir.
Hak düşürücü süre;
- Mahkeme tarafından re’sen dikkate alınır.
- Taraflar ileri sürmese bile uygulanır.
- Sürenin geçirilmesi halinde talep reddedilebilir.
- Adli tatile denk gelmesi halinde dahi işlemeye devam eder.
Hak Düşürücü Sürenin Başlangıcı: Olay Tarihi mi, Öğrenme Tarihi mi?
Uygulamada en çok tartışılan konu, otuz günlük başvuru süresinin hangi tarihten itibaren hesaplanacağıdır.
Bazı mahkemeler süreyi afet veya olay tarihinden başlatabilmektedir.
Ancak Türk Ticaret Kanunu açık bir şekilde “ziyaın öğrenildiği tarih” ifadesini kullanmaktadır.
Bu nedenle süre;
❌ Yangının çıktığı tarihten,
❌ Sel baskınının meydana geldiği tarihten,
❌ Siber saldırının gerçekleştiği tarihten,
değil,
✅ Defter ve belgelerin gerçekten zayi olduğunun öğrenildiği tarihten itibaren başlamaktadır.
Yargıtay’a Göre Hak Düşürücü Süre Hangi Tarihten İtibaren Hesaplanmalıdır?
Sel Felaketi Nedeniyle ZB Talebi
Yargıtay’ın değerlendirdiği bir olayda tacir, sel felaketi sonucunda ticari defterlerinin zarar gördüğünü ileri sürerek ZB talebinde bulunmuştur.
Mahkeme, sel tarihini esas alarak otuz günlük başvuru süresinin geçtiği gerekçesiyle davayı reddetmiştir.
Ancak Yargıtay, hak düşürücü sürenin başlangıcının sel tarihi değil, ticari defterlerin zayi olduğunun öğrenildiği tarih olduğunu belirterek kararı bozmuştur.
Bu kararla birlikte öğrenme tarihi kavramının esas alınması gerektiği açık biçimde ortaya konulmuştur.
Siber Saldırı Nedeniyle ZB Talebi
Bir başka olayda şirketin muhasebe ve insan kaynakları kayıtları bilgisayar korsanlarının saldırısına uğramıştır.
Şirket yetkilileri kaybolan kayıtları kurtarmak amacıyla teknik çalışmalar yürütmüş ve çeşitli girişimlerde bulunmuştur.
Mahkeme, ilk kayıp tespit tarihini esas alarak davayı süre yönünden reddetmiştir.
Yargıtay ise farklı bir değerlendirme yapmıştır.
Yüksek Mahkemeye göre;
Hak düşürücü süre, kayıtların kurtarılamayacağının kesin olarak anlaşıldığı ve ziyanın kesin şekilde öğrenildiği tarihten itibaren başlamalıdır.
Dolayısıyla kurtarma çalışmalarının devam ettiği süreç içerisinde hak düşürücü sürenin başladığından söz edilemez.
ZB Talebinin Reddedilmesinin Sonuçları
ZB alınamaması durumunda tacirler önemli hukuki risklerle karşılaşabilmektedir.
Türk Ticaret Kanunu’na göre;
- Ticari defterlerin usulüne uygun şekilde saklanmaması halinde adli para cezası uygulanabilmektedir.
- İşletmeye ilişkin belgelerin saklanmaması halinde ayrıca idari para cezası söz konusu olabilmektedir.
- Defter ve belgelerin ibraz edilememesi farklı denetim ve incelemelerde ciddi sonuçlar doğurabilmektedir.
Bu nedenle ZB başvurularında hak düşürücü sürenin doğru belirlenmesi büyük önem taşımaktadır.
Sonuç Olarak:
ZB taleplerinde en önemli hususlardan biri, otuz günlük hak düşürücü sürenin doğru tespit edilmesidir.
Türk Ticaret Kanunu ve Yargıtay kararları birlikte değerlendirildiğinde; hak düşürücü sürenin başlangıcı, ziyana neden olan olayın meydana geldiği tarih değil, tacirin defter ve belgelerin zayi olduğunu öğrendiği tarihtir.
Özellikle sel, yangın, deprem veya siber saldırı gibi olaylarda defter ve belgelerin kurtarılması için çalışmalar devam ediyorsa, süre ancak ziyanın kesin olarak öğrenildiği andan itibaren işlemeye başlayacaktır. Bu nedenle her somut olayın kendi şartları içerisinde değerlendirilmesi gerekmektedir.
Sık Sorulan Sorular
- ZB nedir?
ZB, saklanması zorunlu ticari defter ve belgelerin mücbir sebepler nedeniyle kaybolduğunu veya yok olduğunu tespit eden mahkeme kararıdır.
- ZB için başvuru süresi ne kadardır?
Türk Ticaret Kanunu’na göre ZB talebi, ziyanın öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içerisinde yapılmalıdır.
- Hak düşürücü süre olay tarihinden mi başlar?
Hayır. Hak düşürücü süre olay tarihinden değil, ziyanın öğrenildiği tarihten itibaren başlar.
- Siber saldırı nedeniyle ZB alınabilir mi?
Evet. Ticari kayıtların siber saldırı sonucu kaybolması halinde ZB talebinde bulunulabilir.
- ZB alınmazsa ne olur?
Tacir, ticari defter ve belgeleri ibraz edemediği için hukuki ve cezai yaptırımlarla karşılaşabilir.
- ZB davalarında mahkeme süreyi kendiliğinden dikkate alır mı?
Evet. Otuz günlük başvuru süresi, hak düşürücü nitelikte olduğundan mahkeme tarafından re’sen dikkate alınır.
- ZB talebinde otuz günlük başvuru süresi ne zaman başlar?
Türk Ticaret Kanunu’na göre ZB talebinde öngörülen otuz günlük hak düşürücü süre, yangın, sel, deprem veya siber saldırı gibi olayların gerçekleştiği tarihten değil, ticari defter ve belgelerin zayi olduğunun öğrenildiği tarihten itibaren başlar.
Zayi belgesi başvurularında 30 günlük süre nasıl hesaplanır konusu hakkında daha detaylı bilgi edinmek için diğer blog yazılarımıza bakabilirsiniz. Dilerseniz Türkiye’nin ilk ve tek Şirketler Hukuku ile Organize Sanayi Bölgeleri Hukuku Bilgi Sistemi olan Tacirsoft Hukuk Bilgi Sistemi’ni de yakından inceleyebilir ve üye olabilirsiniz. Ayrıca, Kurucumuz Dr. Soner Altaş’ın eserlerine göz atabilirsiniz. Hizmetlerimizden yararlanmak için ise bizimle iletişime geçebilirsiniz. 25 yılı aşan uzmanlık, bilgi birikimi ve tecrübemiz ile yanınızdayız.
