Davaya Son Veren Taraf İşlemleri: Feragat, Kabul ve Sulh Nedir?
Davaya son veren taraf işlemleri, yargılama sürecini sona erdiren ve tarafların iradesine dayanan hukuki beyanlardır. Türk hukukunda bu işlemler; davadan feragat, davayı kabul ve sulh olmak üzere üç temel başlık altında düzenlenmiştir. Bu yazıda, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 307 ila 315’inci maddeleri kapsamında bu kavramların anlamı, zamanı, şekli ve hukuki sonuçları sade bir dille açıklanmaktadır.
Davadan Feragat Nedir?
- Feragat, davacının açtığı davadaki talep sonucundan tamamen veya kısmen vazgeçmesi anlamına gelir (HMK, m.307). Yani davacı, ileri sürdüğü hakkı mahkeme önünde artık takip etmeyeceğini beyan eder.
- Feragat, hüküm kesinleşinceye kadar her aşamada yapılabilir.
- Feragat beyanı, dilekçeyle veya duruşmada sözlü olarak yapılabilir. Bu beyan karşı tarafın veya mahkemenin onayına bağlı değildir.
- Ancak feragat kayıtsız ve şartsız olmalıdır (HMK, m.309).
Davayı Kabul Nedir?
- Kabul, davalının, davacının talep sonucuna kısmen veya tamamen muvafakat etmesidir (HMK, m.308).
- Yani davalı, ileri sürülen hakkın varlığını kabul eder. Kabul beyanı yalnızca tarafların serbestçe tasarruf edebilecekleri davalarda geçerlidir.
- Kabul de feragat gibi dilekçeyle veya yargılama sırasında sözlü olarak yapılabilir ve hüküm doğurması için karşı tarafın onayına gerek yoktur.
- Ayrıca kısmen kabul mümkündür; kabul edilen kısmın açıkça belirtilmesi gerekir.
Feragat ve Kabulün Zamanı
- Feragat veya kabul beyanı, hüküm kesinleşinceye kadar her zaman yapılabilir (HMK, m.310).
- Eğer bu beyan, hüküm verildikten sonra yapılmışsa ve dosya henüz kanun yolu incelemesine gönderilmemişse, mahkeme feragat veya kabul doğrultusunda ek karar verir.
- Dosya Yargıtay’a gönderilmişse, Yargıtay esas incelemesi yapmadan dosyayı feragat veya kabul yönünden karar verilmesi için ilk derece mahkemesine iade eder.
Feragat ve Kabulün Sonuçları
- Feragat ve kabul, kesin hüküm gibi sonuç doğurur (HMK, m.311). Yani aynı konuda yeniden dava açılamaz.
- Ancak irade bozukluğu (örneğin hata, hile veya tehdit) durumlarında feragat veya kabulün iptali istenebilir.
Feragat ve Kabulde Yargılama Giderleri
- Feragat veya kabul beyanında bulunan taraf, davada aleyhine hüküm verilmiş gibi yargılama giderlerini ödemekle yükümlüdür (HMK, m.312).
- Ancak davalı, davanın açılmasına kendi davranışıyla sebebiyet vermemiş ve ilk duruşmada davayı kabul etmişse, giderlerden sorumlu tutulmaz.
Sulh (Uzlaşma) Nedir?
- Sulh, tarafların mahkeme huzurunda yaptıkları ve aralarındaki uyuşmazlığı tamamen veya kısmen sona erdiren sözleşmedir (HMK, m.313).
- Sulh, yalnızca tarafların serbestçe tasarruf edebilecekleri uyuşmazlıklar için mümkündür.
- Taraflar dilerse dava konusu dışında kalan hususları da sulha dahil edebilir. Sulh, şarta bağlı olarak da yapılabilir.
Sulhun Zamanı ve Etkisi
- Sulh, hüküm kesinleşinceye kadar her zaman yapılabilir (HMK, m.314). Hüküm verildikten sonra sulh yapılmışsa, mahkeme sulh doğrultusunda ek karar verir.
- Eğer dosya Yargıtay’a gönderilmişse, Yargıtay esas incelemesi yapmadan dosyayı sulh yönünden karar verilmek üzere mahkemeye gönderir.
- Sulh, ilgili bulunduğu davayı sona erdirir ve kesin hüküm gibi sonuç doğurur (HMK, m.315).
- Taraflar, isterlerse mahkemenin sulh sözleşmesine göre karar vermesini talep edebilir.
- Ayrıca irade bozukluğu veya aşırı yararlanma durumlarında sulhun iptali istenebilir.
🔍 Sonuç
- Davadan feragat, kabul ve sulh beyanları, yargılamayı sona erdiren ve taraf iradesine dayanan işlemlerdir.
- Bu işlemler, kesin hüküm gibi sonuç doğurarak davanın tekrarlanmasını önler.
- Dolayısıyla, taraflar arasındaki uyuşmazlığın uzlaşmayla veya iradi beyanla sona erdirilmesi hem yargı ekonomisine katkı sağlar hem de mahkeme yükünü azaltır.
Davaya son veren taraf işlemleri hakkında daha detaylı bilgi edinmek için diğer blog yazılarımıza bakabilir veya Türkiye’nin ilk ve tek Şirketler Hukuku ile Organize Sanayi Bölgeleri Hukuku Bilgi Sistemi olan Tacirsoft Hukuk Bilgi Sistemi’ni de yakından inceleyebilir ve üye olabilirsiniz. Ayrıca, dilerseniz Kurucumuz Dr. Soner Altaş’ın eserlerine göz atabilirsiniz. Hizmetlerimizden yararlanmak için bizimle iletişime geçebilirsiniz. 25 yılı aşan uzmanlık, bilgi birikimi ve tecrübemiz ile yanınızdayız.
