Hangi Kooperatifler Sözleşmeli Avukat Bulundurmak Zorundadır?
Kooperatiflerde sözleşmeli avukat bulundurma zorunluluğu, 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu’ndan değil, 1136 sayılı Avukatlık Kanunu’nun 35. maddesinden kaynaklanmaktadır. Ancak bu zorunluluk bütün kooperatifler için geçerli değildir. Kanunda özel olarak ortak sayısı 100 veya daha fazla olan yapı kooperatiflerinin sözleşmeli avukat bulundurması öngörülmüştür.
Dolayısıyla 100 veya daha fazla ortağı bulunan bir konut yapı kooperatifi ile 100 veya daha fazla ortağı bulunan bir tüketim, üretim veya başka tür kooperatifin hukuki durumu aynı değildir. 2026 yılı itibarıyla yapı kooperatiflerinde sözleşmeli avukat bulundurma zorunluluğunun kapsamı, yükümlülüğün ne zaman başladığı, ortak sayısının azalmasının sonuçları ve avukat bulundurmamanın yaptırımı aşağıda açıklanmaktadır.
Kooperatiflerde Sözleşmeli Avukat Bulundurma Zorunluluğu Var mı?
Evet, ancak her kooperatif için değil. Avukatlık Kanunu m. 35/3 uyarınca üye sayısı 100 veya daha fazla olan yapı kooperatiflerinin sözleşmeli bir avukat bulundurması zorunludur. Burada iki şartın birlikte gerçekleşmesi gerekir:
- Kooperatifin yapı kooperatifi olması,
- Kooperatifin 100 veya daha fazla ortağının bulunması.
Bu iki şarttan biri yoksa Avukatlık Kanunu m. 35/3’teki zorunlu sözleşmeli avukat bulundurma yükümlülüğü doğmaz.
Hangi Kooperatiflerin Sözleşmeli Avukat Bulundurması Zorunludur?
Kanundaki açık düzenleme bakımından zorunluluk yapı kooperatifleri ile sınırlıdır. Örneğin;
- Konut yapı kooperatifi,
- Küçük sanayi sitesi yapı kooperatifi,
- Toplu işyeri yapı kooperatifi
gibi yapı kooperatifi niteliğindeki kooperatiflerde ortak sayısının 100 veya daha fazla olması hâlinde sözleşmeli avukat bulundurma zorunluluğu gündeme gelir.
Buna karşılık yalnızca ortak sayısının 100 veya daha fazla olması, kooperatifin mutlaka Avukatlık Kanunu m. 35 kapsamında olduğu anlamına gelmez. Örneğin 500 ortağı bulunan bir tüketim kooperatifi bakımından, sırf ortak sayısı 100’ü geçtiği için bu hükme dayanılarak sözleşmeli avukat bulundurma zorunluluğu doğduğu söylenemez. Bu ayrım önemlidir. Çünkü kanun metni açıkça “üye sayısı yüz veya daha fazla olan yapı kooperatifleri” ifadesini kullanmaktadır.
100 Ortak Şartı Ne Anlama Geliyor?
Kanunda belirtilen eşik 100 ortaktır. Dolayısıyla;
- 99 ortaklı yapı kooperatifi: Kural olarak zorunluluk yoktur.
- 100 ortaklı yapı kooperatifi: Sözleşmeli avukat zorunluluğu vardır.
- 250 ortaklı yapı kooperatifi: Sözleşmeli avukat zorunluluğu vardır.
- 1.000 ortaklı yapı kooperatifi: Sözleşmeli avukat zorunluluğu vardır.
Burada kullanılan ölçüt kooperatifin sermayesi değil, ortak sayısıdır. Dolayısıyla yapı kooperatifinin sermayesinin yüksek olması tek başına sözleşmeli avukat bulundurma zorunluluğunu doğurmaz.
Yapı Kooperatiflerinde Avukat Bulundurma Zorunluluğu Ne Zaman Başlar?
Yükümlülüğün doğmasında kooperatifin ortak sayısı belirleyicidir. Kuruluş sırasında 100 veya daha fazla ortağı bulunan bir yapı kooperatifinde sözleşmeli avukat bulundurma zorunluluğu, kooperatifin tüzel kişilik kazanmasıyla birlikte gündeme gelir. Kuruluşta ortak sayısı 100’ün altında olan bir yapı kooperatifinde ise ortak sayısının sonradan 100’e ulaşması hâlinde yükümlülük doğar. Bu nedenle ortak sayısının yalnızca kuruluş tarihinde değil, faaliyet süresi boyunca takip edilmesi gerekir.
Ortak Sayısı 100’ün Altına Düşerse Avukat Zorunluluğu Sona Erer mi?
Ortak sayısının 100’ün altına düşmesi hâlinde, Avukatlık Kanunu m. 35/3’teki 100 veya daha fazla ortak şartı artık gerçekleşmez. Dolayısıyla yalnızca bu hükümden kaynaklanan sözleşmeli avukat bulundurma yükümlülüğünün devam edip etmediği değerlendirilirken güncel ortak sayısı dikkate alınmalıdır. Bununla birlikte, kooperatifin başka bir mevzuat hükmü, sözleşmesi veya özel statüsü nedeniyle ayrıca hukuki danışmanlık veya avukatlık hizmeti alma ihtiyacı bulunabilir. Bu nedenle ortak sayısının 100’ün altına düşmesi, kooperatifin avukatla çalışmasına engel değildir; yalnızca kanuni zorunluluk bakımından durum değişebilir.
Sözleşmeli Avukat Zorunluluğu Kooperatifin Türüne Göre Değişir mi?
Evet. Buradaki en önemli ayrım kooperatifin yapı kooperatifi olup olmadığıdır. Avukatlık Kanunu m. 35/3’ün açık düzenlemesi yapı kooperatiflerini esas almaktadır. Bu nedenle;
| Kooperatif türü | 100 veya daha fazla ortak olması hâlinde Avukatlık Kanunu m. 35/3 |
|---|
| Yapı kooperatifi | Zorunlu |
| Tüketim kooperatifi | Bu hüküm kapsamında zorunlu değil |
| Üretim ve pazarlama kooperatifi | Bu hüküm kapsamında zorunlu değil |
| Tarımsal amaçlı kooperatif | Bu hüküm kapsamında zorunlu değil |
| Taşıma kooperatifi | Bu hüküm kapsamında zorunlu değil |
| Diğer kooperatif türleri | Bu hüküm kapsamında zorunlu değil |
Burada başka bir kanundan doğan özel yükümlülükler saklıdır.
Sözleşmeli Avukat Bulundurmak Ne Demektir?
Sözleşmeli avukat bulundurma zorunluluğu, kooperatifin sürekli olarak kadrosunda avukat çalıştırması gerektiği anlamına gelmez. Kanunda kullanılan ifade “sözleşmeli bir avukat bulundurmak” şeklindedir. Bu nedenle yükümlülüğün yerine getirilmesinde kooperatif ile avukat arasında kanunun aradığı nitelikte bir sözleşmeli çalışma ilişkisinin kurulması gerekir. Kooperatifin ihtiyaç duyduğu hukuki işlemler bakımından avukatla düzenli şekilde çalışması, özellikle yapı kooperatiflerinde genel kurul, yönetim kurulu, ortaklık işlemleri, taşınmaz işlemleri ve uyuşmazlıkların takibi açısından kurumsal açıdan da önemlidir.
Kooperatifin Dışarıdan Avukatla Çalışması Yeterli midir?
Burada “dışarıdan avukatla çalışmak” ile sözleşmeli avukat bulundurma yükümlülüğünü yerine getirmek birbirinden ayrılmalıdır. Kooperatifin yalnızca ihtiyaç duyduğu zamanlarda farklı avukatlardan hizmet alması, her durumda Avukatlık Kanunu m. 35/3’teki sürekli sözleşmeli avukat bulundurma yükümlülüğünün yerine getirildiği anlamına gelmez. 100 veya daha fazla ortağı bulunan yapı kooperatifinin, yükümlülüğe uygun şekilde sözleşmeli avukat bulundurması gerekir.
Kooperatifin Sözleşmeli Avukata Ödeyeceği Ücret Ne Kadardır?
Avukatlık Kanunu m. 35/3, sözleşmeli avukat için belirli bir aylık ücret rakamı öngörmemektedir. Dolayısıyla 2026 yılında her yapı kooperatifinin mutlaka aynı tutarı avukata ödemesi gerektiği söylenemez. Avukat ile kooperatif arasında yapılacak sözleşmede ücret belirlenir. Ancak avukatlık ücretinin, yürürlükteki Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi ve ilgili mesleki düzenlemelerin altında belirlenemeyeceği hususu ayrıca dikkate alınmalıdır.
Bu nedenle sözleşmeli avukat ücretinin belirlenmesinde;
- Kooperatifin ortak sayısı,
- Faaliyet alanı,
- Hukuki işlem yoğunluğu,
- Dava ve icra dosyalarının sayısı,
- Taşınmaz ve inşaat işlemleri,
- Genel kurul ve yönetim kurulu süreçleri
gibi faktörler dikkate alınabilir.
Sözleşmeli Avukat Bulundurmamanın Cezası Nedir?
Avukatlık Kanunu m. 35/3’e göre sözleşmeli avukat bulundurma yükümlülüğüne aykırı davranan kuruluşlara, sözleşmeli avukat tayin edilmediği her ay için, suç tarihinde yürürlükte bulunan asgari ücretin iki aylık brüt tutarı kadar idari para cezası uygulanır. 2026 yılında aylık brüt asgari ücret 33.030 TL olarak uygulanmaktadır. Buna göre 2026 yılı hesabı:
33.030 TL × 2 = 66.060 TL
şeklindedir. Dolayısıyla 2026 yılında sözleşmeli avukat bulundurma yükümlülüğünü yerine getirmeyen ve yaptırım şartları oluşan bir yapı kooperatifi bakımından her ay için 66.060 TL tutarında idari para cezası gündeme gelebilir.
2026 Yılında 1 Yıl Avukat Bulundurmamanın Cezası Ne Kadar?
Aylık ceza tutarı 66.060 TL olarak hesaplandığında, 12 aylık dönem bakımından matematiksel toplam:
66.060 TL × 12 = 792.720 TL
olur. Ancak bu rakam, doğrudan “her durumda bir yıllık sabit ceza 792.720 TL’dir” şeklinde anlaşılmamalıdır. Kanun yaptırımı avukat tayin edilmeyen her ay üzerinden düzenlemektedir. Somut olayda yükümlülüğün hangi tarihte başladığı, ihlalin hangi dönemlerde devam ettiği ve yaptırımın uygulanmasına ilişkin usul ayrıca değerlendirilmelidir.
Sözleşmeli Avukat Bulundurmama Cezası Her Ay mı Uygulanır?
Evet, kanundaki yaptırım sistemi aylık olarak düzenlenmiştir. Avukatlık Kanunu m. 35/3, sözleşmeli avukat tayin edilmediği her ay için iki aylık brüt asgari ücret tutarında idari para cezası öngörmektedir. Bu nedenle yükümlülüğün uzun süre boyunca yerine getirilmemesi, toplam yaptırım tutarının ciddi şekilde yükselmesine neden olabilir.
Cezanın Hesabında Net Asgari Ücret mi Brüt Asgari Ücret mi Esas Alınır?
Brüt asgari ücret esas alınır. Avukatlık Kanunu m. 35/3 açıkça “asgari ücretin iki aylık brüt tutarı” ifadesini kullanmaktadır. 2026 yılı için:
- Aylık brüt asgari ücret: 33.030 TL
- İki aylık brüt asgari ücret: 66.060 TL
olduğundan, 2026 yılı açısından aylık yaptırım hesabında 66.060 TL tutarı esas alınmaktadır.
Sözleşmeli Avukat Bulundurma Zorunluluğu İçin Ortak Sayısı Nasıl Belirlenir?
Kanundaki kriter ortak sayısıdır. Bu nedenle kooperatifin;
- Ortaklar defteri,
- Genel kurul hazirun listeleri,
- Ortaklık kayıtları,
- Ortaklığa giriş ve çıkış işlemleri
dikkate alınarak güncel ortak sayısının belirlenmesi gerekir. Özellikle ortak sayısının 100 sınırında olduğu yapı kooperatiflerinde bu kayıtların güncel tutulması önemlidir. Örneğin 99 ortaklı bir yapı kooperatifine bir kişinin ortak kabul edilmesiyle ortak sayısı 100’e çıkıyorsa, sözleşmeli avukat zorunluluğunun doğup doğmadığı bakımından bu tarih ayrıca önem kazanır.
Kooperatifin Ortak Sayısı 100’e Ulaştığında Ne Yapılmalıdır?
Yapı kooperatifinin ortak sayısı 100’e ulaştığında, yönetim kurulunun sözleşmeli avukat bulundurma yükümlülüğünü gecikmeden değerlendirmesi gerekir. Pratik olarak;
- Güncel ortak sayısı belirlenmeli,
- Kooperatifin yapı kooperatifi niteliği kontrol edilmeli,
- Avukatlık Kanunu m. 35 kapsamındaki yükümlülük tespit edilmeli,
- Avukatla sözleşme yapılmalı,
- Sözleşme ve ödeme belgeleri kooperatif kayıtlarında muhafaza edilmeli,
- Ortak sayısı ve yükümlülük düzenli olarak takip edilmelidir.
Bu süreç, özellikle denetim ve kooperatif genel kurul süreçleri bakımından önem taşır.
Yapı Kooperatifinde Avukat Bulundurmanın Faydaları Nelerdir?
Sözleşmeli avukat bulundurma yükümlülüğü yalnızca cezadan kaçınmak açısından değerlendirilmemelidir. Yapı kooperatiflerinde çok sayıda ortak, taşınmaz, inşaat, yüklenici, arsa, tapu, sözleşme ve genel kurul işlemi bulunabildiğinden hukuki süreçlerin düzenli yürütülmesi önemlidir. Sözleşmeli avukat;
- Kooperatif sözleşmelerinin incelenmesi,
- Yönetim kurulu kararlarının hukuki açıdan değerlendirilmesi,
- Genel kurul işlemlerinin hazırlanması,
- Ortaklık uyuşmazlıklarının yönetilmesi,
- Yüklenici sözleşmelerinin incelenmesi,
- Taşınmaz işlemlerinin değerlendirilmesi,
- İcra ve dava süreçlerinin takibi
gibi alanlarda kooperatife destek olabilir.
Kooperatif Yönetim Kurulu Avukat Bulundurma Yükümlülüğünden Sorumlu mudur?
Kooperatifin kanuni yükümlülüklerinin yerine getirilmesi bakımından yönetim organının görev ve sorumlulukları ayrıca değerlendirilmelidir. 100 veya daha fazla ortağı bulunan bir yapı kooperatifinin sözleşmeli avukat bulundurma yükümlülüğünün bulunduğu bilindiği hâlde gerekli işlemlerin yapılmaması, kooperatif açısından idari yaptırım riskini ortaya çıkarabilir. Bu nedenle yönetim kurulunun ortak sayısını ve ilgili kanuni yükümlülükleri düzenli olarak kontrol etmesi önemlidir.
Kooperatiflerde Sözleşmeli Avukat Zorunluluğu ile Dış Denetim Aynı Şey midir?
Hayır. Sözleşmeli avukat bulundurma zorunluluğu Avukatlık Kanunu m. 35 kapsamında düzenlenirken, kooperatiflerin dış denetime tabi olması farklı mevzuat hükümlerine dayanmaktadır. Ticaret Bakanlığı, belirli kooperatif ve üst kuruluşlarının dış denetime tabi olduğunu ayrıca açıklamaktadır. Örneğin belirli kooperatif türleri, belirli ortak sayısına sahip yapı kooperatifleri ve belirli net satış hasılatına ulaşan kooperatifler dış denetim kapsamına girebilir. Dolayısıyla;
“100 ortağı bulunan yapı kooperatifi hem mutlaka avukat bulundurmak hem de mutlaka dış denetim yaptırmak zorundadır.”
şeklinde genel bir sonuç çıkarılamaz. İki yükümlülüğün şartları ayrı ayrı incelenmelidir.
Kooperatiflerde Sözleşmeli Avukat Zorunluluğu 2026 Kontrol Listesi
100 veya daha fazla ortağı bulunan bir yapı kooperatifi aşağıdaki kontrolü yapmalıdır:
☐ Kooperatifin yapı kooperatifi niteliği doğrulandı mı?
☐ Güncel ortak sayısı belirlendi mi?
☐ Ortak sayısı 100 veya daha fazla mı?
☐ Avukatlık Kanunu m. 35/3 kapsamındaki yükümlülük tespit edildi mi?
☐ Sözleşmeli avukat ile yazılı sözleşme yapıldı mı?
☐ Avukatlık ücreti mevzuata uygun belirlendi mi?
☐ Avukata yapılan ödemeler kayıt altına alındı mı?
☐ Ortak sayısındaki değişiklikler düzenli takip ediliyor mu?
☐ Avukatlık sözleşmesi sona erdiğinde yeni sözleşme gecikmeden yapılıyor mu?
☐ Dış denetim yükümlülüğü ayrıca kontrol edildi mi?
Sık Sorulan Sorular
Kooperatiflerde sözleşmeli avukat bulundurmak zorunlu mu?
Her kooperatif için zorunlu değildir. Avukatlık Kanunu m. 35/3 uyarınca 100 veya daha fazla ortağı bulunan yapı kooperatiflerinin sözleşmeli avukat bulundurması zorunludur.
100 ortağı olan tüketim kooperatifinin avukat bulundurması zorunlu mu?
Sırf ortak sayısının 100 veya daha fazla olması nedeniyle Avukatlık Kanunu m. 35/3 kapsamında zorunluluk doğmaz. Kanun hükmü özellikle yapı kooperatiflerini kapsamaktadır.
2026 yılında kooperatifin sözleşmeli avukat bulundurmamasının cezası ne kadar?
2026 yılında brüt asgari ücret 33.030 TL’dir. Avukatlık Kanunu m. 35/3’teki iki aylık brüt asgari ücret esas alındığında, sözleşmeli avukat bulundurulmayan her ay için 66.060 TL idari para cezası gündeme gelir.
99 ortaklı yapı kooperatifinin avukat bulundurması zorunlu mu?
Avukatlık Kanunu m. 35/3’teki zorunluluk bakımından 100 ortak eşiği esas alınır. Bu nedenle 99 ortaklı yapı kooperatifi bu özel hüküm kapsamında sözleşmeli avukat bulundurma zorunluluğuna tabi değildir.
Ortak sayısı sonradan 100’e ulaşırsa ne olur?
Yapı kooperatifinin ortak sayısının 100’e ulaşmasıyla Avukatlık Kanunu m. 35/3’teki şart gerçekleşir ve sözleşmeli avukat bulundurma yükümlülüğü gündeme gelir. Bu nedenle ortak sayısındaki değişikliklerin düzenli takip edilmesi gerekir.
Özetle ;
Kooperatiflerde sözleşmeli avukat bulundurma zorunluluğu konusunda en önemli husus, her kooperatifin bu yükümlülüğe tabi olmadığının bilinmesidir. Avukatlık Kanunu m. 35/3’e göre 100 veya daha fazla ortağı bulunan yapı kooperatifleri sözleşmeli bir avukat bulundurmak zorundadır. Kanundaki düzenleme, yalnızca ortak sayısına değil, kooperatifin yapı kooperatifi olmasına da bağlanmıştır.
2026 yılında brüt asgari ücretin 33.030 TL olması nedeniyle, sözleşmeli avukat bulundurma yükümlülüğüne aykırılık hâlinde kanunda öngörülen iki aylık brüt asgari ücret tutarı 66.060 TL olarak hesaplanmaktadır. Yaptırım, sözleşmeli avukat tayin edilmeyen her ay bakımından gündeme gelebilir.
Bu nedenle 100 veya daha fazla ortağı bulunan yapı kooperatiflerinin ortak sayısını düzenli olarak takip etmesi, sözleşmeli avukat yükümlülüğünü zamanında yerine getirmesi ve sözleşme ile ödeme kayıtlarını düzenli şekilde muhafaza etmesi önem taşımaktadır.
