Pay Devri Reddedilen Limited Şirket Ortağının Başvurabileceği Yollar Nelerdir?
Limited şirket ortağının sahip olduğu esas sermaye payını başka bir kişiye devretmek istemesi, anonim şirket paylarının devrine göre daha sıkı kurallara tabidir. Özellikle şirket sözleşmesinde pay devrinin genel kurul onayına bağlanması, devrin tamamen yasaklanması veya genel kurulun devri reddetmesi, ortağın şirketten ayrılmasını güçleştirebilen durumlar arasında yer alır.
Ancak 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu, pay devri engellenen limited şirket ortağını koruyan önemli düzenlemeler de getirmiştir. TTK m. 595’e göre şirket sözleşmesiyle pay devri yasaklanmışsa veya genel kurul pay devrine onay vermemişse, ortağın haklı sebeple şirketten çıkma hakkı saklıdır. Ayrıca genel kurul, pay devri başvurusundan itibaren üç ay içinde devri reddetmezse, devir onaylanmış sayılır.
Limited Şirkette Pay Devri Neden Engellenebilir?
Limited şirketlerde esas sermaye payının devri, anonim şirketlerdeki kadar serbest değildir. TTK m. 595 uyarınca esas sermaye payının devri ve devir borcunu doğuran işlemler yazılı olarak yapılmalı ve tarafların imzaları noter tarafından onanmalıdır. Bunun yanında şirket sözleşmesinde aksi düzenlenmemişse, pay devrinin geçerli olabilmesi için genel kurulun onayı gerekir. Şirket sözleşmesi;
- Pay devrini genel kurul onayına bağlayabilir,
- Pay devrinin reddedilmesine ilişkin özel hükümler içerebilir,
- Belirli şartlarda pay devrini tamamen yasaklayabilir,
- Ön alım, geri alım veya alım hakkı gibi düzenlemeler getirebilir.
Dolayısıyla pay devri yapılmadan önce şirket sözleşmesinin mutlaka incelenmesi gerekir.
Pay Devri İçin Noter Onaylı Sözleşme Yeterli midir?
Hayır. Limited şirket esas sermaye payının devrinde noter onaylı devir sözleşmesi önemli olmakla birlikte, şirket sözleşmesinde genel kurul onayı aranıyorsa tek başına yeterli değildir. Genel kural şu şekilde özetlenebilir:
Noter onaylı pay devir sözleşmesi + gerekli hâllerde genel kurulun onayı + ticaret sicili işlemleri
Pay devrinin hukuki sonuçlarının tam olarak ortaya çıkabilmesi bakımından bu aşamaların birbirinden ayrılması gerekir. TTK m. 595, şirket sözleşmesinde aksi öngörülmemişse genel kurul onayını pay devrinin geçerlilik şartı olarak düzenlemektedir.
Genel Kurul Pay Devrini Reddedebilir mi?
Evet. Şirket sözleşmesinde aksi öngörülmemişse genel kurul, esas sermaye payının devrine onay vermeyi reddedebilir. TTK m. 595/3 uyarınca şirket sözleşmesinde başka türlü bir düzenleme bulunmuyorsa genel kurulun ret kararında ayrıca bir sebep göstermesi zorunlu değildir. Bu nedenle limited şirket ortağının payını devretmek istemesi, tek başına şirketin bu devri kabul etmek zorunda olduğu anlamına gelmez.
Ancak bu durum, payını devretmek isteyen ortağın tamamen çaresiz olduğu anlamına da gelmez. Kanun, özellikle haklı sebeple şirketten çıkma hakkını saklı tutmaktadır.
Genel Kurul Pay Devri Başvurusuna Cevap Vermezse Ne Olur?
Bu konu limited şirket ortağı açısından son derece önemlidir. TTK m. 595/7’ye göre pay devri için yapılan başvurudan itibaren üç ay içinde genel kurul tarafından ret kararı verilmezse, onay verilmiş sayılır. Dolayısıyla genel kurulun;
- Toplantıyı sürekli ertelemesi,
- Konuyu gündeme almaması,
- Karar vermekten kaçınması,
- Pay devrini belirsiz bir süre bekletmesi
pay devrini süresiz olarak engellemez. Üç aylık sürenin doğru şekilde hesaplanabilmesi için pay devri ve genel kurul onayı başvurusunun şirkete ulaştığının ispatlanabilmesi önemlidir.
Üç Aylık Sürenin Başlangıcı Nasıl Belirlenir?
Üç aylık sürenin başlangıcında önemli olan, pay devrine ilişkin başvurunun şirkete ulaşmasıdır. Bu nedenle payını devretmek isteyen ortağın, noter onaylı pay devir sözleşmesiyle birlikte genel kurul onayı talebini şirkete yazılı şekilde bildirmesi ve bildirimin şirkete ulaştığını ispatlayabilecek bir yöntem kullanması önemlidir.
Uygulamada noter aracılığıyla bildirim yapılması, ileride üç aylık sürenin ne zaman başladığı konusunda ortaya çıkabilecek uyuşmazlıkların önlenmesine yardımcı olabilir. Buradaki amaç, yalnızca formaliteyi yerine getirmek değil, başvurunun tarihini ve içeriğini ispat edebilmektir.
Şirket Sözleşmesinde Pay Devri Yasaklanmışsa Ne Olur?
Limited şirket sözleşmesiyle esas sermaye payının devri tamamen veya belirli şartlarla yasaklanabilir. TTK m. 595/4 açıkça şirket sözleşmesiyle sermaye payının devrinin yasaklanabileceğini düzenlemektedir. Ancak kanun bunun karşılığında ortağa önemli bir hak tanımaktadır.
TTK m. 595/5’e göre şirket sözleşmesi pay devrini yasaklamışsa veya genel kurul pay devrine onay vermeyi reddetmişse, ortağın haklı sebeple şirketten çıkma hakkı saklıdır. Bu nedenle pay devri yasağı, ortağın şirkete ömür boyu bağlı kalması sonucunu doğurmaz.
Pay Devri Reddedilen Limited Şirket Ortağı Şirketten Çıkabilir mi?
Evet, ancak burada önemli bir ayrım vardır. TTK m. 595/5, pay devrinin şirket sözleşmesiyle yasaklanması veya genel kurulun devri reddetmesi hâlinde ortağın haklı sebeple şirketten çıkma hakkını saklı tutmaktadır.
TTK m. 638/2 ise her ortağın haklı sebeplerin varlığında şirketten çıkmasına karar verilmesi için dava açabileceğini düzenlemektedir. Mahkeme, gerekli görürse dava süresince ortağın bazı veya bütün ortaklık hak ve borçlarını dondurabilir veya ortağın durumunu güvence altına alacak başka önlemler alabilir.
Dolayısıyla pay devrinin reddedilmesi ile şirketten çıkma arasında doğrudan bağlantı kurulabilir; ancak her ret kararının otomatik olarak şirketten çıkma sonucunu doğurduğu söylenemez. Haklı sebebin bulunup bulunmadığı somut olayın özelliklerine göre değerlendirilir.
Haklı Sebep Nedir?
TTK, limited şirketten çıkma bakımından “haklı sebep” kavramını her olay için tek tek saymamıştır. Haklı sebep değerlendirmesinde;
- Ortaklar arasındaki güven ilişkisinin ciddi biçimde bozulması,
- Şirket sözleşmesindeki pay devri yasağının ortağı fiilen şirkette kalmaya zorlaması,
- Ortağın şirketteki ekonomik ve yönetsel haklarının kullanılamaz hâle gelmesi,
- Diğer ortakların ortaklık ilişkisinin devamını çekilmez hâle getiren davranışları,
- Ortağın payını makul biçimde elden çıkaramaması,
- Şirketin faaliyetlerinin veya ortaklık ilişkisinin sürdürülemez hâle gelmesi
gibi somut olayın özellikleri dikkate alınabilir. Ancak yalnızca “payımı satmak istiyorum fakat diğer ortaklar kabul etmiyor” şeklindeki bir durumun her olayda kendiliğinden haklı sebep oluşturduğu söylenemez. Mahkeme, olayın bütününü değerlendirir.
Pay Devri Reddedilen Ortak Doğrudan Mahkemeye Başvurabilir mi?
Pay devrinin reddedilmesi hâlinde ortak, şartları varsa şirketten çıkma hakkını kullanmak amacıyla mahkemeye başvurabilir. TTK m. 638/2 uyarınca haklı sebeplerin varlığında her ortak şirketten çıkmasına karar verilmesi için dava açabilir. Bu dava, pay devrinin geçerli olduğunun tespitine yönelik bir dava ile aynı şey değildir. Buradaki amaç, payını devredemeyen ortağın haklı sebebe dayanarak şirketten ayrılmasını sağlamaktır.
Şirketten Çıkma Davası Açılırsa Payın Değeri Nasıl Belirlenir?
Limited şirketten ayrılan ortağın önemli haklarından biri ayrılma akçesidir. TTK m. 641’e göre ortak şirketten ayrıldığı takdirde, esas sermaye payının gerçek değerine uyan ayrılma akçesini isteme hakkına sahiptir. Dolayısıyla şirketten çıkma, ortağın payının karşılıksız bırakılması anlamına gelmez.
Ancak ayrılma akçesinin hesaplanması, şirketin mali yapısı, gerçek değer, payın özellikleri ve somut olayın diğer koşulları dikkate alınarak yapılır. Payın nominal değerinin doğrudan ayrılma akçesi olarak kabul edilmesi doğru değildir.
Pay Devrinin Reddedilmesi ile Şirketten Çıkma Aynı Şey midir?
Hayır. Bu iki kurum birbirinden ayrılmalıdır.
- Pay devri: Ortak, sahip olduğu payı başka bir kişiye devretmek ister.
- Şirketten çıkma: Ortak, belirli şartların gerçekleşmesi hâlinde ortaklık ilişkisini sona erdirmek ister.
Örneğin ortak A, payını B kişisine devretmek için noter onaylı sözleşme yapmış ancak genel kurul devre onay vermemiş olabilir. Bu durumda A’nın önünde iki farklı hukuki durum bulunmaktadır:
- TTK m. 595 kapsamında pay devrinin sonucunu değerlendirmek,
- Haklı sebep varsa TTK m. 638 kapsamında şirketten çıkma yoluna başvurmak.
Bu ayrım, uygulamada oldukça önemlidir.
Pay Devri Onaylanmadığında Ortağın Payı Şirkette Kalır mı?
Pay devrinin geçerli olması için genel kurul onayı gerekiyorsa ve genel kurul devri reddetmişse, devrin sonuçları bakımından TTK m. 595 hükümleri dikkate alınmalıdır. Bu nedenle payını devretmek isteyen kişinin, yalnızca noter sözleşmesi imzalamasıyla şirket karşısında ortaklık ilişkisinin sona erdiğini varsayması doğru değildir. Özellikle limited şirketlerde;
devir sözleşmesi → genel kurul onayı → pay defteri → ticaret sicili
aşamalarının her birinin hukuki işlevi farklıdır. Bu işlemlerin birbirine karıştırılmaması gerekir.
Genel Kurul Pay Devrini Reddetti, Ticaret Siciline Bildirim Yapılmadı. Ne Yapılabilir?
Burada öncelikle pay devrinin genel kurul tarafından gerçekten reddedilip reddedilmediği ve ret kararının usulüne uygun olup olmadığı belirlenmelidir. Pay devri onaylanmışsa, TTK m. 598 devrin ticaret siciline tescili için şirket müdürlerinin başvurmasını öngörmektedir. Şirket müdürleri bu başvuruyu 30 gün içinde yapmazsa, şirketten ayrılan ortak, adının bu paylarla ilgili olarak ticaret sicilinden silinmesi için kendisi başvurabilir. Bu nedenle iki farklı durum birbirinden ayrılmalıdır:
- Devir reddedilmişse: TTK m. 595 ve şartları varsa TTK m. 638 kapsamında haklar gündeme gelir.
- Devir onaylanmış ancak tescil başvurusu yapılmamışsa: TTK m. 598’deki özel mekanizma kullanılabilir.
Pay Devri Onaylandıktan Sonra Müdürler Tescil Başvurusu Yapmazsa Ne Olur?
TTK m. 598 bu durum için açık bir çözüm öngörmektedir. Esas sermaye payının geçişinin tescili için şirket müdürleri ticaret siciline başvurmalıdır. Başvuru 30 gün içinde yapılmazsa, ayrılan ortak ticaret siciline başvurarak adının bu paylarla ilgili olarak silinmesini isteyebilir. Sicil müdürü daha sonra şirketten payı iktisap eden kişinin adını bildirmesini ister.
Gerekli işlemler yapılmazsa konu asliye ticaret mahkemesine taşınabilir ve mahkemenin tescile karar vermesi hâlinde pay devri resen tescil edilebilir. Dolayısıyla şirket müdürlerinin tescil işlemini yapmaması, ayrılan ortağın sonsuza kadar ticaret sicilinde ortak olarak kalacağı anlamına gelmez.
Pay Devri Engellenen Ortak Kamu Borçlarından Sorumlu Olmaya Devam Eder mi?
Bu konu özellikle uygulamada önem taşımaktadır. Limited şirket ortaklarının kamu borçlarından doğan sorumlulukları 6183 sayılı Kanun çerçevesinde ayrıca değerlendirilir. Bu nedenle pay devrinin şirket nezdinde ve ticaret sicilinde hukuken sonuç doğurup doğurmadığı önem taşır. Pay devrinin hukuki geçerliliği, şirket kayıtları, ticaret sicili ve somut kamu alacağının doğum tarihi gibi unsurlar birlikte değerlendirilmelidir.
Pay Devri Başvurusu Nasıl Yapılmalıdır?
Pay devri engeliyle karşılaşmak istemeyen veya daha sonra uyuşmazlık yaşamak istemeyen limited şirket ortağının işlemleri ispatlanabilir şekilde yürütmesi önemlidir. Pratik olarak şu sıra izlenebilir:
- Şirket sözleşmesi incelenir.
- Pay devrine ilişkin özel yasak veya sınırlamalar belirlenir.
- Noter onaylı pay devir sözleşmesi hazırlanır.
- Genel kurul onayı gerekiyorsa şirkete yazılı başvuru yapılır.
- Başvurunun şirkete ulaştığı ispatlanabilir şekilde kayıt altına alınır.
- Üç aylık süre takip edilir.
- Genel kurulun ret kararı vermesi hâlinde kararın içeriği ve gerekçesi incelenir.
- Haklı sebep varsa şirketten çıkma davası değerlendirilir.
- Devir onaylandığı hâlde müdürler tescil başvurusu yapmıyorsa 30 günlük süre takip edilir.
- Gerekirse TTK m. 598 kapsamında ticaret siciline doğrudan başvurulur.
Pay Devri Engellenen Limited Şirket Ortağı İçin Yol Haritası
| Durum | Ortağın İzleyebileceği Yol |
|---|
| Şirket sözleşmesinde pay devri serbest | Gerekli devir işlemleri yapılır |
| Genel kurul onayı gerekiyor | Şirkete yazılı onay başvurusu yapılır |
| Genel kurul 3 ay sessiz kalıyor | TTK 595/7 uyarınca onaylanmış sayılma durumu değerlendirilir |
| Genel kurul devri reddediyor | TTK 595/5 kapsamında haklı sebeple çıkma hakkı değerlendirilir |
| Şirket sözleşmesi pay devrini yasaklıyor | Haklı sebeple çıkma hakkı değerlendirilir |
| Devir onaylandı ancak tescil yapılmadı | 30 günlük süre sonrasında TTK 598 uygulanabilir |
| Pay devri nedeniyle ortaklık ilişkisinden çıkmak isteniyor | TTK 638 kapsamında çıkma davası değerlendirilebilir |
| Ortak şirketten çıkıyor | TTK 641 kapsamında gerçek değere uygun ayrılma akçesi gündeme gelir |
Pay Devri Engellenen Limited Şirket Ortağı İçin En Önemli 5 Nokta
1. Şirket sözleşmesini mutlaka kontrol edin
Pay devrinin yasaklanıp yasaklanmadığı veya genel kurul onayının gerekip gerekmediği öncelikle şirket sözleşmesinden anlaşılmalıdır.
2. Başvuruyu ispatlanabilir şekilde yapın
Üç aylık sürenin doğru hesaplanabilmesi bakımından genel kurul onayı başvurusunun şirkete ulaştığının ispatlanabilmesi önemlidir.
3. Üç aylık süreyi takip edin
Genel kurul üç ay içinde devri reddetmezse TTK m. 595/7 uyarınca onay verilmiş sayılabilir.
4. Ret kararı çıkarsa haklı sebeple çıkma hakkını değerlendirin
TTK m. 595/5, pay devrinin yasaklanması veya genel kurul tarafından reddedilmesi hâlinde ortağın haklı sebeple şirketten çıkma hakkını saklı tutmaktadır.
5. Tescil süresini kaçırmayın
Devir onaylandığı hâlde şirket müdürleri 30 gün içinde ticaret siciline başvurmazsa, ayrılan ortak TTK m. 598’deki özel başvuru imkânından yararlanabilir.
Sık Sorulan Sorular
Limited şirket pay devrini engelleyebilir mi?
Evet. Şirket sözleşmesiyle esas sermaye payının devri yasaklanabilir. Ayrıca şirket sözleşmesinde aksi düzenlenmemişse, pay devri için genel kurul onayı aranır ve genel kurul devri reddedebilir.
Limited şirket genel kurulu pay devrine cevap vermezse ne olur?
Pay devri başvurusundan itibaren üç ay içinde genel kurul devri reddetmezse, TTK m. 595/7 uyarınca onay verilmiş sayılır. Bu nedenle genel kurulun sessiz kalması devri süresiz biçimde engellemez.
Pay devri reddedilen limited şirket ortağı ne yapabilir?
Şirket sözleşmesinde pay devri yasaklanmışsa veya genel kurul devri reddetmişse, şartları varsa TTK m. 638 kapsamında haklı sebeple şirketten çıkma davası açabilir.
Limited şirket pay devri onaylandıktan sonra tescil edilmezse ne yapılabilir?
Şirket müdürleri 30 gün içinde ticaret siciline başvurmazsa, ayrılan ortak TTK m. 598 uyarınca adının ilgili paylarla bağlantılı olarak sicilden silinmesi için ticaret siciline başvurabilir.
Şirketten çıkan limited şirket ortağı payının gerçek değerini alabilir mi?
Evet. TTK m. 641 uyarınca şirketten ayrılan ortak, esas sermaye payının gerçek değerine uyan ayrılma akçesini isteme hakkına sahiptir.
Özetle ;
Limited şirketlerde pay devri, anonim şirketlerdeki pay devirlerinden farklı olarak daha sıkı şekil ve onay şartlarına tabidir. Noter onaylı pay devir sözleşmesinin yapılması, her durumda tek başına pay devrinin şirket karşısında sonuç doğurması için yeterli değildir. Şirket sözleşmesinde aksi düzenlenmemişse genel kurulun onayı gerekir. Genel kurulun pay devrini reddetme yetkisi bulunmakla birlikte, bu yetki ortağın şirketten ayrılma imkânını tamamen ortadan kaldırmaz.
Özellikle TTK m. 595/5, pay devri şirket sözleşmesiyle yasaklanan veya genel kurul tarafından reddedilen ortağın haklı sebeple şirketten çıkma hakkını korumaktadır. Bunun yanında genel kurulun üç ay boyunca devri reddetmemesi hâlinde onayın verilmiş sayılması ve onaylanan devrin tescil başvurusunun müdürler tarafından 30 gün içinde yapılmaması hâlinde ayrılan ortağa doğrudan ticaret siciline başvuru imkânı tanınması, limited şirket ortağını koruyan önemli düzenlemelerdir.
Bu nedenle pay devri engellenen limited şirket ortağının öncelikle şirket sözleşmesini, noter onaylı devir sözleşmesini, genel kurul kararını ve başvuru tarihlerini birlikte değerlendirmesi gerekir.
