Anonim Şirket Pay Devir Sözleşmesi Rehberi
Anonim şirket pay devir sözleşmesi, bir anonim şirkette sahip olunan payın başka bir kişiye devredilmesini sağlayan sözleşmedir. Ancak anonim şirketlerde payın devri, payın senede bağlanmış olup olmamasına ve pay senedinin türüne göre farklı şekillerde gerçekleştirilir.
Özellikle senede bağlanmamış payların, yani çıplak payların devrinde, taraflar arasında yazılı bir pay devir ve temlik sözleşmesi yapılması uygulamada önem taşır. Çıplak payların devri Türk Ticaret Kanunu’nda ayrıntılı olarak düzenlenmemiş olmakla birlikte, öğretide ve yargı uygulamasında alacağın devrine ilişkin hükümlerin uygulanacağı kabul edilmektedir. Bu nedenle anonim şirket pay devir sözleşmesi hazırlanırken öncelikle devredilecek payın çıplak pay mı, nama yazılı pay senedi mi, yoksa hamiline yazılı pay senedi mi olduğu belirlenmelidir.
Anonim Şirket Pay Devir Sözleşmesi Nedir?
Anonim şirket pay devir sözleşmesi, mevcut bir pay sahibinin sahip olduğu payı belirli bir bedel karşılığında veya bedelsiz olarak başka bir kişiye devretmesine ilişkin sözleşmedir. Uygulamada bu sözleşmeye;
- “Anonim Şirket Pay Devir Sözleşmesi”
- “Pay Devir ve Temlik Sözleşmesi” veya
- “Hisse Devir Sözleşmesi”
gibi isimler verilebilmektedir. Bununla birlikte sözleşmenin adı kadar, devredilen payın niteliği ve devir işleminin kanundaki şekil şartlarına uygun olarak gerçekleştirilmesi önemlidir.
Anonim şirketlerde pay devri, limited şirketlerdeki pay devrinden önemli ölçüde farklıdır. Limited şirketlerde noter onaylı pay devir sözleşmesi ve kural olarak genel kurul onayı gibi işlemler söz konusu iken, anonim şirketlerde kural olarak böyle bir prosedür bulunmamaktadır. Ticaret Bakanlığı da anonim şirket pay devirlerinin istisnai durumlar dışında tescil ve ilana tabi olmadığını belirtmektedir.
Anonim Şirket Pay Devri İçin Noter Zorunlu mu?
Kural olarak hayır. Anonim şirketlerde pay devri için genel bir noter zorunluluğu bulunmamaktadır. Ancak burada payın niteliği önemlidir.
Senede bağlanmamış çıplak payların devrinde taraflar arasında yazılı bir pay devir ve temlik sözleşmesi yapılması uygulamada önem taşırken, nama yazılı pay senetlerinde devir ciro ve zilyetliğin geçirilmesiyle; hamiline yazılı pay senetlerinde ise zilyetliğin geçirilmesiyle gerçekleştirilir. Dolayısıyla anonim şirket pay devri ile limited şirket pay devrini birbirine karıştırmamak gerekir.
Çıplak Pay Nedir?
Çıplak pay, henüz pay senedine bağlanmamış anonim şirket payıdır. Anonim şirketin pay senedi bastırmamış olması, payın mevcut olmadığı anlamına gelmez. Pay, şirketin kuruluşunun veya sermaye artırımının tesciliyle oluşur. Pay senedi ise bu payı temsil eden kıymetli evrak niteliğindeki belgedir.
Bu nedenle bir anonim şirket ortağının elinde fiziki pay senedi bulunmaması, onun pay sahibi olmadığı anlamına gelmez. Çıplak payların devri TTK’da nama ve hamiline yazılı pay senetlerinde olduğu gibi özel bir maddeyle ayrıntılı şekilde düzenlenmemiştir. Uygulamada ve öğretide çıplak pay devrinin alacağın devrine ilişkin hükümlere göre yapılacağı kabul edilmektedir.
Çıplak Pay Nasıl Devredilir?
Çıplak pay devrinde uygulamada taraflar arasında yazılı bir pay devir ve temlik sözleşmesi hazırlanır. Sözleşmede en azından şu bilgilerin açıkça belirtilmesi yararlı olur:
- Devredenin adı, soyadı veya ticaret unvanı
- Devralanın adı, soyadı veya ticaret unvanı
- Anonim şirketin ticaret unvanı
- Şirketin ticaret sicili bilgileri
- Devredilen pay adedi
- Payların itibari değeri
- Devredilen payların sermaye içindeki oranı
- Devir bedeli
- Ödeme şekli ve tarihi
- Payların devir tarihi
- Payların hukuki durumuna ilişkin beyanlar
- Varsa pay üzerindeki rehin, haciz veya diğer sınırlamalar
- Payın devrine ilişkin özel şartlar
- Tarafların imzaları
Sözleşmenin açık ve ayrıntılı hazırlanması, daha sonra ortaya çıkabilecek uyuşmazlıkların önlenmesi bakımından önemlidir.
Anonim Şirket Pay Devir Sözleşmesi Nasıl Hazırlanır?
Bir anonim şirket pay devir sözleşmesinde öncelikle tarafların kimlik veya ticaret unvanı bilgileri yazılmalıdır. Ardından devredilen payın hangi anonim şirkete ait olduğu ve kaç adet payın devredildiği belirtilmelidir. Örneğin:
“Devreden, ABC Anonim Şirketi sermayesinin 1.000 TL nominal değerli 100 adet payını, toplam 500.000 TL bedel karşılığında Devralan’a devretmiştir.”
şeklinde açık bir tanımlama yapılabilir. Ancak yalnızca “şirket hisselerinin tamamı devredilmiştir” şeklindeki genel ifadeler yerine, devredilen payların adedi, itibari değeri ve varsa pay senedinin seri/sıra bilgileri açıkça belirtilmelidir.
Anonim Şirket Pay Devir Sözleşmesinde Devir Bedeli
Pay devir sözleşmesinin en önemli unsurlarından biri devir bedelidir. Sözleşmede;
- Devir bedeli
- Ödeme tarihi
- Ödeme yöntemi
- Ödemenin peşin veya vadeli olduğu
- Bedelin ödendiğinin veya henüz ödenmediğinin
açıkça düzenlenmesi, tarafların ileride yaşayabileceği uyuşmazlıkların önlenmesine yardımcı olur. Özellikle yüksek tutarlı şirket payı devirlerinde ödemenin banka kanalıyla gerçekleştirilmesi ve ödeme belgelerinin saklanması uygulamada önem taşır.
Anonim Şirket Pay Devri Tescil Edilir mi?
Kural olarak anonim şirket pay devirleri ticaret siciline tescil ve ilan edilmez. Ticaret Bakanlığının sermaye şirketlerinde pay devrine ilişkin rehberinde de anonim şirketlerde pay devrinin istisnai durumlar dışında tescil ve ilana tabi olmadığı belirtilmektedir. Bu nedenle anonim şirketlerde pay devri ile limited şirketlerdeki pay devri arasında önemli bir fark bulunmaktadır. Limited şirketlerde pay devrinin tescil ve ilan edilmesi gerekirken, anonim şirketlerde kural olarak böyle bir ticaret sicili işlemi bulunmaz. Ancak bu durum, anonim şirketlerde hiçbir şekilde sicil bildirimi yapılamayacağı anlamına gelmez. Özel kanuni düzenlemelerden kaynaklanan bildirim ve tescil yükümlülükleri ayrıca değerlendirilmelidir.
Nama Yazılı Pay Senedi Devri ile Çıplak Pay Devri Aynı mı?
Hayır. Nama yazılı pay senedi ile çıplak payın devri birbirinden farklıdır. TTK m. 490 uyarınca nama yazılı paylar, kanunda veya esas sözleşmede aksi öngörülmedikçe herhangi bir sınırlandırmaya bağlı olmaksızın devredilebilir. Nama yazılı pay senedinin devrinde ise ciro edilmiş senedin zilyetliğinin devralana geçirilmesi esas alınır. Çıplak payda ise ortada fiziksel bir pay senedi bulunmadığından, senet üzerindeki ciro ve teslim mekanizması uygulanmaz. Bu nedenle sözleşme hazırlanırken payın senede bağlanmış olup olmadığı mutlaka belirlenmelidir.
Hamiline Yazılı Pay Senedi Devri Nasıl Yapılır?
Hamiline yazılı pay senetlerinin devri, TTK m. 489 uyarınca şirket ve üçüncü kişiler bakımından zilyetliğin geçirilmesiyle hüküm ifade eder. Bununla birlikte hamiline yazılı pay senetlerinde günümüzde Merkezi Kayıt Kuruluşu nezdindeki bildirim sistemi de dikkate alınmalıdır. Dolayısıyla hamiline yazılı pay senedi devri yapılırken yalnızca fiziki senedin teslim edilmesiyle yetinilmemeli, MKK bildirim yükümlülükleri de ayrıca kontrol edilmelidir.
Anonim Şirket Pay Devri İçin Genel Kurul Kararı Gerekir mi?
Kural olarak gerekmez. Anonim şirketlerde pay devri, limited şirketlerde olduğu gibi kural olarak genel kurul onayına bağlı değildir. Ancak özellikle nama yazılı payların devrinde, kanundan veya esas sözleşmeden kaynaklanan devir sınırlamaları bulunabilir. Örneğin bedeli tamamen ödenmemiş nama yazılı payların devri TTK m. 491’de özel olarak düzenlenmiştir. Ayrıca esas sözleşmede belirli şartlarla nama yazılı payların şirket onayına bağlanması mümkün olabilir. TTK m. 492 ve devamındaki hükümler bu konuda özel kurallar içermektedir. Bu nedenle “anonim şirket payları her durumda serbestçe devredilir” şeklinde mutlak bir ifade kullanmak doğru değildir.
Anonim Şirketlerde Pay Devri Sözleşmesi ile Pay Senedi Devri Arasındaki Fark
Pay devir sözleşmesi ile pay senedi devri aynı şey değildir.
- Pay devir sözleşmesi, taraflar arasındaki hukuki işlemi ve tarafların hak ve borçlarını düzenler.
- Pay senedinin devri ise senede bağlanmış paylarda, senedin türüne göre kanunun öngördüğü devir işleminin gerçekleştirilmesidir.
Örneğin nama yazılı pay senedinde ciro ve teslim, hamiline yazılı pay senedinde ise zilyetliğin geçirilmesi önem taşır. Bu nedenle yalnızca bir sözleşme imzalanması, senede bağlanmış bir payın kanundaki devir usulünün yerine geçtiği anlamına gelmez.
Anonim Şirket Pay Devir Sözleşmesi Örneğinde Bulunması Gereken Bilgiler
Profesyonel bir pay devir sözleşmesinde aşağıdaki bilgilerin bulunması önerilir:
Taraf bilgileri
Devreden ve devralanın kimlik veya şirket bilgileri açıkça yazılmalıdır.
Şirket bilgileri
Anonim şirketin ticaret unvanı, ticaret sicili bilgileri ve mümkünse MERSİS numarası belirtilmelidir.
Pay bilgileri
Devredilen payların adedi, itibari değeri ve sermaye oranı açıkça gösterilmelidir.
Devir bedeli
Payların hangi bedel karşılığında devredildiği ve ödeme yöntemi düzenlenmelidir.
Devir tarihi
Tarafların hangi tarihte devir konusunda anlaştıkları açıkça belirtilmelidir.
Payların hukuki durumu
Paylar üzerinde haciz, rehin, intifa veya başka bir sınırlama bulunup bulunmadığına ilişkin beyanlara yer verilmelidir.
Tarafların beyanları
Devredenin pay üzerinde tasarruf yetkisine sahip olduğuna ilişkin beyanı ve devralanın payı kabul ettiğine ilişkin iradesi düzenlenebilir.
Uyuşmazlık hükümleri
Sözleşmeden doğabilecek uyuşmazlıkların çözümüne ilişkin hükümler ayrıca düzenlenebilir.
Anonim Şirket Pay Devir Sözleşmesi Noterde Yapılabilir mi?
Evet, taraflar sözleşmeyi noter huzurunda imzalayabilir. Ancak anonim şirketlerde çıplak pay devri bakımından genel bir noter zorunluluğu bulunmamaktadır. Dolayısıyla “noterde yapılmayan anonim şirket pay devir sözleşmesi geçersizdir” şeklindeki genel bir yaklaşım doğru değildir. Bununla birlikte işlemin niteliğine, payın durumuna, tarafların gerçek veya tüzel kişi olmasına ve sözleşmede yer alan özel hükümlere göre ayrıca değerlendirme yapılması gerekebilir.
Anonim Şirket Pay Devir Sözleşmesi ile Limited Şirket Pay Devir Sözleşmesi Arasındaki Fark
Bu iki şirket türündeki pay devir işlemleri birbirinden önemli ölçüde farklıdır.
| Konu | Anonim Şirket | Limited Şirket |
|---|
| Noter zorunluluğu | Genel olarak yok | Kural olarak var |
| Genel kurul onayı | Kural olarak yok | Şirket sözleşmesinde aksi yoksa gerekir |
| Ticaret siciline tescil | Kural olarak yok | Gerekir |
| Ticaret sicilinde ilan | Kural olarak yok | Gerekir |
| Çıplak pay devri | Yazılı sözleşme/temlik esasları | Noter onaylı devir sözleşmesi |
| Pay senedi devri | Senedin türüne göre özel hükümler | Limited şirket pay senedi, anonim şirket pay senedi gibi işlem görmez |
Anonim Şirket Pay Devir Sözleşmesinde Dikkat Edilmesi Gerekenler
Pay devri yapılmadan önce şu hususların kontrol edilmesi önemlidir:
- Payın senede bağlanıp bağlanmadığı belirlenmelidir.
- Senede bağlanmışsa senedin nama mı hamiline mi olduğu tespit edilmelidir.
- Payın bedelinin tamamen ödenip ödenmediği kontrol edilmelidir.
- Esas sözleşmede pay devrini sınırlayan hükümler incelenmelidir.
- Pay üzerinde rehin, haciz veya intifa gibi sınırlamalar bulunup bulunmadığı araştırılmalıdır.
- Devir bedeli ve ödeme yöntemi açıkça yazılmalıdır.
- Çıplak pay devrinde yazılı sözleşme düzenlenmelidir.
- Nama yazılı pay senedinde ciro ve teslim işlemleri ayrıca gerçekleştirilmelidir.
- Hamiline yazılı pay senetlerinde MKK bildirim yükümlülüğü dikkate alınmalıdır.
- Pay devrinin şirket kayıtlarına doğru şekilde yansıtılması sağlanmalıdır.
- İşlemin anonim şirket pay devri mi yoksa başka bir şirket türündeki pay devri mi olduğu netleştirilmelidir.
Anonim Şirket Pay Devir Sözleşmesi Hazırlarken En Çok Yapılan Hatalar
Limited şirket kurallarını anonim şirkete uygulamak
Anonim şirketlerde pay devri için her durumda noter ve genel kurul onayı aranması gerektiğini düşünmek en yaygın hatalardan biridir.
Pay ile pay senedini aynı kabul etmek
Pay, şirket sermayesindeki ortaklık hakkını ifade eder. Pay senedi ise belirli şartlarda bu payı temsil eden senettir.
Çıplak pay devrinde senet hükümlerini uygulamak
Senede bağlanmamış paylarda ciro ve senet teslimi söz konusu değildir.
Esas sözleşmedeki sınırlamaları kontrol etmemek
Özellikle nama yazılı paylarda esas sözleşmenin mutlaka incelenmesi gerekir.
Hamiline paylarda MKK sürecini gözden kaçırmak
Hamiline yazılı pay senetleri bakımından MKK düzenlemeleri ve bildirim süreçleri ayrıca dikkate alınmalıdır.
Sık Sorulan Sorular
Anonim şirket hisse devri noterde yapılmak zorunda mı?
Hayır. Anonim şirketlerde pay devri için genel bir noter zorunluluğu yoktur. Ancak payın niteliğine ve devir şekline göre özel hükümler uygulanabilir.
Anonim şirket pay devri ticaret siciline tescil edilir mi?
Kural olarak anonim şirket pay devirleri ticaret siciline tescil ve ilan edilmez. Ancak özel kanunlardan kaynaklanan bildirim veya tescil yükümlülükleri ayrıca değerlendirilebilir.
Çıplak pay nasıl devredilir?
Çıplak payların devrinde taraflar arasında yazılı pay devir ve temlik sözleşmesi düzenlenmesi uygulamada temel yöntemdir. Çıplak pay devrinin alacağın devrine ilişkin hükümlere tabi olduğu kabul edilmektedir.
Nama yazılı pay senedi nasıl devredilir?
TTK m. 490 uyarınca nama yazılı pay senedinin devri, ciro edilmiş senedin zilyetliğinin devralana geçirilmesiyle gerçekleştirilebilir. Kanun ve esas sözleşmede yer alan devir sınırlamaları ayrıca dikkate alınmalıdır.
Hamiline yazılı pay senedi nasıl devredilir?
Hamiline yazılı pay senedinin devri, TTK m. 489 uyarınca zilyetliğin geçirilmesiyle hüküm ifade eder. Bunun yanında hamiline yazılı pay senetlerine ilişkin MKK bildirim sistemi de dikkate alınmalıdır.
Özetle ;
Anonim şirket pay devir sözleşmesi, özellikle senede bağlanmamış çıplak payların devrinde tarafların hak ve yükümlülüklerini belirleyen önemli bir sözleşmedir. Ancak anonim şirketlerde bütün payların aynı yöntemle devredildiği düşünülmemelidir. Çıplak pay, nama yazılı pay senedi ve hamiline yazılı pay senedinin devir usulleri birbirinden farklıdır. Bu nedenle pay devrinden önce öncelikle payın hukuki niteliği, senede bağlanıp bağlanmadığı, esas sözleşmedeki devir sınırlamaları, payın bedelinin ödenme durumu ve varsa MKK yükümlülükleri kontrol edilmelidir.
Özellikle yüksek bedelli veya şirket kontrolünü değiştiren pay devirlerinde, standart bir sözleşme örneğinin doğrudan kullanılması yerine işlemin özelliklerine göre sözleşme hükümlerinin oluşturulması daha sağlıklı bir yaklaşım olacaktır.
