Rüçhan Hakkı : Nedir? Nasıl Kullanılır? Nelere Dikkat Edilmelidir?
Rüçhan hakkı, önemli bir pay sahipliği hakkıdır. Bu hakkın kullanımına ilişkin yönetim kurulu kararı, anonim şirketlerde gerçekleştirilen sermaye artırımı sonucunda mevcut pay sahiplerinin yeni çıkarılacak payları öncelikli olarak alma hakkını nasıl kullanacağını belirleyen önemli bir yönetim kurulu kararıdır.
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 461. maddesine göre her pay sahibi, yeni çıkarılan payları mevcut paylarının sermayeye oranına göre alma hakkına sahiptir. Bu hak, anonim şirketlerde pay sahipliğinin korunmasına hizmet eden temel haklardan biridir.
Yönetim kurulu, yeni pay alma hakkının kullanılabilmesinin esaslarını bir kararla belirler ve pay sahiplerine bu haklarını kullanabilmeleri için en az 15 günlük süre verir. Yönetim kurulu kararı tescil ve ilan edilir; ayrıca şirketin internet sitesinde yayımlanır.
Rüçhan Hakkı Nedir?
Rüçhan hakkı, anonim şirketlerde mevcut pay sahiplerinin sermaye artırımı nedeniyle çıkarılacak yeni payları, mevcut paylarının sermayeye oranına göre öncelikli olarak satın alma hakkıdır. Örneğin bir anonim şirketin sermayesinde %20 oranında pay sahibi olan bir ortak, sermaye artırımı sonucunda çıkarılacak yeni payların da kural olarak %20’sini alma hakkına sahiptir. Bu sistem sayesinde sermaye artırımına katılmak isteyen mevcut pay sahibinin şirket sermayesindeki oranının korunması amaçlanır. TTK m. 461/1’de rüçhan hakkı açıkça düzenlenmiş ve her pay sahibinin yeni çıkarılan payları mevcut paylarının sermayeye oranına göre alma hakkına sahip olduğu belirtilmiştir.
Rüçhan Hakkının Kullanımına İlişkin Yönetim Kurulu Kararı Nedir?
Rüçhan hakkının kullanımına ilişkin yönetim kurulu kararı, genel kurul tarafından alınmış sermaye artırımı kararının ardından, mevcut pay sahiplerinin yeni pay alma haklarını hangi şartlarda ve hangi süre içerisinde kullanabileceklerini belirleyen karardır. Bu karar ile özellikle:
- Rüçhan hakkının kullanım süresi
- Kullanım şekli
- Yeni payların itibari değeri
- Pay sahiplerinin başvuru yöntemi
- Ödenmesi gereken tutar
- Ödeme yöntemi
- Başvuru adresi veya elektronik başvuru yöntemi
- Varsa pay senedi veya iştirak taahhütnamesi teslim yöntemi
gibi hususlar açıklanabilir. TTK m. 461/3 gereğince yönetim kurulunun bu esasları bir kararla belirlemesi ve pay sahiplerine en az 15 gün süre tanıması gerekir.
Rüçhan Hakkı Kullanım Kararını Kim Alır?
Kural olarak rüçhan hakkının kullanılabilmesinin esaslarını anonim şirket yönetim kurulu belirler. Ancak burada genel kurulun sermaye artırımı kararı ile yönetim kurulunun rüçhan hakkı kullanımına ilişkin kararı birbirinden ayrılmalıdır.
- Genel kurul, esas sermaye sisteminde sermaye artırımı kararını alır.
- Yönetim kurulu ise genel kurulun sermaye artırımı kararının ardından rüçhan hakkının nasıl kullanılacağını ve pay sahiplerine tanınan sürenin nasıl işletileceğini belirler.
Kayıtlı sermaye sisteminde ise sermaye artırımı konusunda yönetim kuruluna kanun ve esas sözleşme çerçevesinde tanınan yetkiler ayrıca dikkate alınmalıdır.
Rüçhan Hakkı Kullanımında En Az 15 Gün Süre Verilmesi Zorunlu mu?
Evet. TTK m. 461/3 uyarınca yönetim kurulu, rüçhan hakkının kullanılabilmesi için pay sahiplerine en az 15 gün süre vermek zorundadır. Esas sözleşme veya ilgili sermaye artırımı kararında pay sahipleri lehine daha uzun bir süre öngörülmesi mümkündür. Ancak yönetim kurulu tarafından belirlenecek süre 15 günden daha kısa olamaz. Bu nedenle yönetim kurulu kararında başlangıç ve bitiş tarihinin açıkça gösterilmesi uygulamada büyük önem taşır.
Rüçhan Hakkı Kullanım Süresi Nasıl Belirlenir?
Yönetim kurulu kararında rüçhan hakkının kullanılabileceği süre açıkça belirtilmelidir. Örneğin “Pay sahiplerinin rüçhan haklarını 01.10.2026 ile 16.10.2026 tarihleri arasında kullanmalarına…” şeklinde açık bir tarih aralığı belirlenebilir. Böylece pay sahipleri haklarını hangi tarihler arasında kullanabileceklerini net şekilde öğrenebilir. Sürenin başlangıç tarihinin de ilan ve bildirim bakımından tereddüt yaratmayacak şekilde belirlenmesi önemlidir.
Rüçhan Hakkı Kullanım Kararı Tescil ve İlan Edilir mi?
Evet. TTK m. 461/3 uyarınca rüçhan hakkının kullanılabilmesinin esaslarını belirleyen yönetim kurulu kararı tescil ve ilan edilir. Ayrıca karar şirketin internet sitesine konulur. Bu nedenle yönetim kurulu kararının hazırlanmasıyla süreç tamamlanmış olmaz. Kararın ilgili ticaret sicili işlemlerinin gerçekleştirilmesi ve ilan edilmesi gerekir.
Rüçhan Hakkı Kullanım Kararı ile Sermaye Artırımı Kararı Aynı mıdır?
Hayır. Bu iki kararın birbirine karıştırılmaması gerekir.
Sermaye artırımı kararı
Esas sermaye sisteminde genel kurul tarafından alınan sermaye artırımı kararıdır.
Rüçhan hakkı kullanım kararı
Sermaye artırımı sonrasında mevcut pay sahiplerinin yeni pay alma haklarını hangi süre ve şartlarla kullanacağını belirleyen yönetim kurulu kararıdır. Dolayısıyla yönetim kurulunun rüçhan hakkının kullanım esaslarını belirlemesi, tek başına sermaye artırımı kararı anlamına gelmez. Bu ayrım ticaret sicili işlemleri bakımından da önemlidir. Uygulamada rüçhan hakkının kullanım esaslarına ilişkin yönetim kurulu kararının tescil ve ilanı ile sermaye artırımının tescili birbirinden ayrı işlemler olarak değerlendirilmektedir.
Rüçhan Hakkı Kullanım Kararında Hangi Bilgiler Bulunmalıdır?
Profesyonel bir yönetim kurulu kararında mümkün olduğunca açık ve tereddüde yer vermeyecek bilgilere yer verilmelidir.
Şirket bilgileri
- Ticaret unvanı
- Ticaret sicil numarası
- Karar tarihi
- Karar numarası
- Toplantı yeri
- Katılan yönetim kurulu üyeleri
Sermaye artırımı bilgileri
- Mevcut sermaye
- Artırılan sermaye tutarı
- Yeni sermaye
- Sermaye artırımının türü
- Yeni çıkarılacak payların toplam itibari değeri
- Payların türü
- Varsa pay grupları
Rüçhan hakkı bilgileri
- Pay sahiplerinin rüçhan hakkının oranı
- Kullanım süresi
- Başvuru yöntemi
- Ödeme yöntemi
- Ödeme yapılacak banka hesabı
- Başvuru yapılacak adres veya elektronik sistem
- Gerekli belgeler
Bu bilgilerin karar metninde açıkça belirtilmesi, pay sahiplerinin haklarını doğru şekilde kullanabilmeleri açısından önemlidir.
Rüçhan Hakkı Kullanımına İlişkin Yönetim Kurulu Kararı Örneği
………………… ANONİM ŞİRKETİ YÖNETİM KURULU KARARI
Karar Tarihi: …/…/20…
Karar No: …
Toplantıya Katılanlar: …………………
Şirket Yönetim Kurulu, şirket merkezinde toplanarak aşağıdaki hususları görüşmüştür.
Şirketimizin …/…/20… tarihinde gerçekleştirilen Olağan/Olağanüstü Genel Kurul toplantısında, şirket sermayesinin …………… TL’den …………… TL’ye artırılmasına karar verilmiştir.
Söz konusu sermaye artırımı kapsamında mevcut pay sahiplerinin TTK’nın 461. maddesi uyarınca sahip oldukları rüçhan haklarını kullanabilmeleri amacıyla;
1. Pay sahiplerinin rüçhan haklarını …/…/20… ile …/…/20… tarihleri arasında kullanabilmelerine,
2. Rüçhan hakkı kullanım süresinin TTK m. 461’de öngörülen asgari 15 günlük süreden az olmamasına,
3. Rüçhan hakkının, pay sahiplerinin mevcut paylarının sermayeye oranı esas alınarak kullandırılmasına,
4. Rüçhan hakkını kullanmak isteyen pay sahiplerinin başvurularını ………………… adresine / ………………… elektronik sistemine yapmalarına,
5. Rüçhan hakkının kullanılması nedeniyle ödenmesi gereken tutarların ………………… Bankası ………………… Şubesi nezdindeki ………………… IBAN numaralı şirket hesabına yatırılmasına,
6. Rüçhan hakkının kullanımına ilişkin işbu kararın ticaret siciline tescil ve ilan edilmesine ve şirketin internet sitesinde yayımlanmasına,
7. Sermaye artırımına ilişkin diğer işlemlerin ilgili mevzuat ve genel kurul kararı doğrultusunda yürütülmesine,
karar verilmiştir.
Yönetim Kurulu Başkanı
Ad Soyad – İmza
Yönetim Kurulu Üyesi
Ad Soyad – İmza
Yönetim Kurulu Üyesi
Ad Soyad – İmza
Rüçhan Hakkı Kullanımında Ödeme Nasıl Yapılır?
Rüçhan hakkının kullanılabilmesi için yeni payların bedelinin ödenmesi gerekir. Ancak ödeme koşulları, sermaye artırımının niteliğine ve sermaye artırım kararında belirlenen şartlara göre değerlendirilmelidir. Bu nedenle her sermaye artırımında otomatik olarak aynı ödeme planının uygulanması doğru değildir. Özellikle nakdi sermaye artırımlarında, sermaye taahhüdünün ve ödeme yükümlülüklerinin TTK’nın ilgili hükümleri ile genel kurul veya yetkili organ kararına uygun şekilde düzenlenmesi gerekir. Bu nedenle yönetim kurulu kararında ödeme şeklinin açıkça belirtilmesi önemlidir.
Rüçhan Hakkını Kullanmak İstemeyen Ortak Ne Yapabilir?
Pay sahibi rüçhan hakkını kullanmak zorunda değildir. Pay sahibi:
- Rüçhan hakkını kullanabilir.
- Hakkını devredebilir.
- Kanuni ve sözleşmesel çerçevede hakkını kullanmamayı tercih edebilir.
TTK m. 461/4, rüçhan hakkının devredilebilir olduğunu açıkça düzenlemektedir. Dolayısıyla rüçhan hakkının mutlaka aynı pay sahibi tarafından kullanılması zorunlu değildir.
Rüçhan Hakkı Devredilebilir mi?
Evet. TTK m. 461/4 uyarınca rüçhan hakkı devredilebilir. Bu nedenle sermaye artırımına katılmak istemeyen bir pay sahibi, kanuni şartlar çerçevesinde rüçhan hakkını başka bir kişiye devredebilir. Ancak devrin nasıl gerçekleştirileceği ve şirket kayıtları bakımından hangi işlemlerin yapılacağı, somut olayın özelliklerine göre ayrıca değerlendirilmelidir.
Rüçhan Hakkı Sınırlandırılabilir veya Kaldırılabilir mi?
Evet, ancak belirli şartlarla yapılabilir. TTK m. 461/2’ye göre genel kurulun sermaye artırımına ilişkin kararıyla pay sahibinin rüçhan hakkı ancak haklı sebeplerin bulunması halinde sınırlandırılabilir veya kaldırılabilir. Ayrıca bunun için en az esas sermayenin %60’ının olumlu oyu gerekir.
Kanunda halka arz, işletmelerin veya işletme bölümlerinin ya da iştiraklerin devralınması ve işçilerin şirkete katılması gibi durumlar haklı sebebe örnek olarak gösterilmiştir. Rüçhan hakkının sınırlandırılması veya kaldırılması durumunda hiç kimse haklı görülmeyecek şekilde yararlandırılamaz veya kayba uğratılamaz.
Kayıtlı Sermaye Sisteminde Rüçhan Hakkı
Kayıtlı sermaye sistemindeki anonim şirketlerde rüçhan hakkının sınırlandırılması veya kaldırılması bakımından TTK m. 461’in özel hükümleri dikkate alınmalıdır. TTK m. 461/2’de, rüçhan hakkının sınırlandırılması veya kaldırılmasına ilişkin düzenlemenin kayıtlı sermaye sisteminde yönetim kurulu kararına da uygulanacağı belirtilmektedir. Ancak genel kurul için öngörülen %60 nisap şartı bakımından ayrıca kanundaki sistematik ve yetki sınırları dikkate alınmalıdır. Bu nedenle kayıtlı sermaye sistemindeki şirketlerde yönetim kurulu kararının hazırlanması sırasında yalnızca TTK m. 461 değil, şirketin esas sözleşmesi ve ilgili sermaye piyasası düzenlemeleri de kontrol edilmelidir.
Rüçhan Hakkı Kullanım Kararının İnternet Sitesinde Yayınlanması
TTK m. 461/3 uyarınca rüçhan hakkının kullanılabilmesinin esaslarını belirleyen yönetim kurulu kararı şirketin internet sitesine konulur. Bu yükümlülük, pay sahiplerinin rüçhan haklarını hangi şartlarda kullanabilecekleri konusunda şeffaflığın sağlanması bakımından önemlidir. Şirketin internet sitesi bakımından ayrıca TTK’nın internet sitesi yükümlülüklerine ilişkin hükümlerinin kapsamı değerlendirilmelidir.
Rüçhan Hakkı Kullanım Kararında “Hakkından Vazgeçmiş Sayılır” Denilebilir mi?
Bu konuda dikkatli olunmalıdır. Uygulamada bazı yönetim kurulu kararlarında, belirlenen süre içerisinde başvurmayan veya ödeme yapmayan pay sahiplerinin rüçhan hakkından vazgeçmiş sayılacağı yönünde ifadelere rastlanmaktadır. Ancak TTK m. 461/3’te, 15 günlük kullanım süresi içinde beyanda bulunmayan her pay sahibinin otomatik olarak “hakkından vazgeçmiş sayılacağına” ilişkin genel bir hüküm bulunmamaktadır. Kanun, öncelikle kullanım esaslarının yönetim kurulu tarafından belirlenmesini ve pay sahiplerine en az 15 gün süre verilmesini düzenlemektedir. Bu nedenle karar metnindeki sonuçların sermaye artırımı kararına, esas sözleşmeye ve ilgili mevzuata uygun biçimde düzenlenmesi gerekir.
Rüçhan Hakkı Kullanım Kararında Yönetim Kurulu Karar Nisabı
Yönetim kurulunun rüçhan hakkı kullanımına ilişkin kararında, TTK’nın yönetim kurulu toplantı ve karar nisapları da dikkate alınmalıdır. Esas sözleşmede farklı bir düzenleme bulunmadığı sürece TTK m. 390 hükümleri uygulanır. Ticaret Bakanlığı da anonim şirket yönetim kurulunun kural olarak üye tam sayısının çoğunluğu ile toplandığını ve toplantıda hazır bulunan üyelerin çoğunluğu ile karar aldığını belirtmektedir. Karar metninde yönetim kurulu üyelerinin katılım durumlarının açıkça gösterilmesi bu nedenle önemlidir.
Rüçhan Hakkı Kullanım Kararında Tüzel Kişi Yönetim Kurulu Üyesi
Yönetim kurulunda tüzel kişi üye bulunması halinde karar metninin hazırlanmasında tüzel kişi üyeye ilişkin bilgiler de doğru şekilde gösterilmelidir. Tüzel kişi adına yönetim kurulunda görev yapan gerçek kişinin kimliği ile tüzel kişi üyenin unvanının birbirinden ayrılması gerekir. Bu husus özellikle yönetim kurulu kararının imza bölümünde önem taşır.
Rüçhan Hakkı Kullanım Kararı Elektronik Olarak Alınabilir mi?
Anonim şirketlerde yönetim kurulu toplantılarının elektronik ortamda yapılabilmesi ve elektronik karar mekanizmalarının kullanılması, ilgili mevzuat ve şirket esas sözleşmesindeki şartlara bağlıdır. Ticaret Bakanlığı, esas sözleşmede düzenlenmiş olmak kaydıyla yönetim kurulu toplantılarının elektronik ortamda yapılabileceğini belirtmektedir. Bu nedenle şirketin elektronik karar altyapısı kullanıp kullanmadığı ve ETDS kapsamındaki uygulamaları ayrıca kontrol edilmelidir.
Rüçhan Hakkı Kullanım Kararı Hazırlarken Dikkat Edilmesi Gerekenler
Karar hazırlanmadan önce şu hususlar kontrol edilmelidir:
- Sermaye artırımına ilişkin genel kurul kararı incelenmelidir.
- Sermaye artırımının türü belirlenmelidir.
- Esas sermaye veya kayıtlı sermaye sistemi tespit edilmelidir.
- Yeni çıkarılacak payların türü ve itibari değeri belirlenmelidir.
- Her pay sahibinin rüçhan hakkı oranı hesaplanmalıdır.
- Kullanım süresi en az 15 gün olarak belirlenmelidir.
- Başlangıç ve bitiş tarihleri açıkça yazılmalıdır.
- Ödeme yöntemi belirtilmelidir.
- Rüçhan hakkının devredilebilir olduğu dikkate alınmalıdır.
- Gerekli ticaret sicili işlemleri yapılmalıdır.
- Karar şirketin internet sitesinde yayımlanmalıdır.
- Pay sahiplerinin başvurularını nasıl yapacağı açıkça belirtilmelidir.
- Karar TTK m. 390 kapsamındaki yönetim kurulu toplantı ve karar nisaplarına uygun şekilde alınmalıdır.
- Esas sözleşmede özel hüküm bulunup bulunmadığı kontrol edilmelidir.
Özetle ;
Rüçhan hakkı kullanımına ilişkin yönetim kurulu kararı, anonim şirket sermaye artırımlarında mevcut pay sahiplerinin yeni pay alma haklarını hangi süre ve şartlarla kullanabileceklerini belirleyen önemli bir şirket kararıdır. TTK m. 461 uyarınca her pay sahibi, yeni çıkarılan payları mevcut paylarının sermayeye oranına göre alma hakkına sahiptir. Yönetim kurulu ise bu hakkın kullanılabilmesinin esaslarını belirlemeli ve pay sahiplerine en az 15 gün süre vermelidir. Kararın tescil ve ilan edilmesi ve şirketin internet sitesinde yayımlanması da kanuni sürecin parçalarıdır.
Rüçhan hakkının kullanımına ilişkin karar hazırlanırken sermaye artırımının genel kurul kararıyla, rüçhan hakkının kullanım esaslarının ise yönetim kurulu kararıyla düzenlendiği ayrımına dikkat edilmelidir. Ayrıca rüçhan hakkının sınırlandırılması veya kaldırılması ile rüçhan hakkının normal şekilde kullandırılması birbirinden tamamen farklı işlemlerdir. Özellikle haklı sebep, %60 olumlu oy şartı, primli veya primsiz pay ihracı ve yönetim kurulu raporu gibi hususlar rüçhan hakkının sınırlandırılması veya kaldırılması halinde ayrıca değerlendirilmelidir.
Sık Sorulan Sorular
Rüçhan hakkı kullanımına ilişkin yönetim kurulu kararı zorunlu mu?
Evet. TTK m. 461/3 uyarınca yönetim kurulu, yeni pay alma hakkının kullanılabilmesinin esaslarını bir kararla belirlemeli ve pay sahiplerine en az 15 gün süre vermelidir. Karar tescil ve ilan edilir ve şirketin internet sitesine konulur.
Rüçhan hakkı kullanım süresi en az kaç gündür?
TTK m. 461/3 uyarınca pay sahiplerine rüçhan haklarını kullanabilmeleri için en az 15 gün süre verilmelidir.
Rüçhan hakkı devredilebilir mi?
Evet. TTK m. 461/4 uyarınca rüçhan hakkı devredilebilir.
Rüçhan hakkını kullanmayan ortak otomatik olarak hakkından vazgeçmiş sayılır mı?
TTK m. 461’de, 15 günlük süre içinde hakkını kullanmayan her pay sahibinin otomatik olarak vazgeçmiş sayılacağına ilişkin genel bir hüküm bulunmamaktadır. Bu nedenle karar ve sermaye artırımı şartlarının somut olaya göre değerlendirilmesi gerekir.
Rüçhan hakkı kullanım yönetim kurulu kararı tescil edilir mi?
Evet. TTK m. 461/3 uyarınca rüçhan hakkının kullanılabilmesinin esaslarını belirleyen yönetim kurulu kararı tescil ve ilan edilir; ayrıca şirketin internet sitesine konulur.
