Şirket Hissesi Nasıl Satılır?
“Şirketimdeki hissemi satmak istiyorum, ne yapmalıyım?” sorusu, anonim şirket ortaklarının zaman zaman karşılaştığı önemli hukuki ve ticari konulardan biridir. Bir anonim şirket ortağının sahip olduğu payların tamamını veya bir bölümünü başka bir ortağa ya da üçüncü kişiye devretmesi mümkündür. Ancak hisse satışı, yalnızca taraflar arasında bir bedel karşılığında anlaşma yapılmasından ibaret değildir.
Payın çıplak pay mı, nama yazılı pay senedi mi yoksa hamiline yazılı pay senedi mi olduğu, şirket esas sözleşmesinde pay devrine ilişkin sınırlamalar bulunup bulunmadığı ve payın niteliği, uygulanacak devir prosedürünü doğrudan etkiler. Bu nedenle şirket hissesini satmak isteyen ortağın öncelikle sahip olduğu payın hukuki durumunu tespit etmesi gerekir.
Şirket Hissesi Satılabilir mi?
Evet. Anonim şirketlerde payların devri kural olarak mümkündür. Anonim şirket yapısında payın devredilebilirliği önemli bir ilkedir. Ancak özellikle nama yazılı paylar bakımından kanunda ve esas sözleşmede öngörülen bazı sınırlamalar gündeme gelebilir. Bu nedenle “anonim şirket hissesi her durumda serbestçe satılabilir” şeklinde genel bir ifade kullanmak doğru değildir.
Satış öncesinde;
- Payın türü,
- Payın senede bağlanıp bağlanmadığı,
- Esas sözleşme hükümleri,
- Payın tamamen ödenip ödenmediği,
- Şirketin halka açık olup olmadığı,
- Pay üzerinde rehin veya başka bir hak bulunup bulunmadığı
kontrol edilmelidir.
Şirket Hissesini Satmak İçin Öncelikle Ne Yapılmalı?
Şirket hissesini satmak isteyen ortak açısından ilk adım, mevcut pay yapısının ve şirket kayıtlarının incelenmesidir. Öncelikle şu sorulara cevap verilmelidir:
- Hangi paya sahibim?
- Payım nama mı, hamiline mi?
- Pay senedi bastırılmış mı?
- Pay senedi varsa türü nedir?
- Esas sözleşmede pay devrine ilişkin sınırlama var mı?
- Payın tamamı ödenmiş mi?
- Pay üzerinde rehin veya haciz bulunuyor mu?
- Satış sonrasında şirkette ne oranda payım kalacak?
Bu bilgiler belirlenmeden satış işleminin hukuki prosedürünü belirlemek mümkün değildir.
Anonim Şirketlerde Hisse Satışı Nasıl Yapılır?
Anonim şirketlerde hisse satışı, payın niteliğine göre farklı şekillerde gerçekleştirilebilir. Genel olarak üç temel durumdan söz edilebilir:
Bu üç işlem birbirinden farklı hukuki kurallara tabidir.
1. Çıplak Pay Nasıl Satılır?
Pay senedi bastırılmamış anonim şirket payları uygulamada çıplak pay olarak ifade edilir. Çıplak payın devri, pay senedinin devrinden farklı bir usule tabidir. Türk Ticaret Kanunu’nda çıplak payların devrine ilişkin pay senetlerindeki gibi ayrıntılı bir düzenleme bulunmadığından, uygulamada genel hukuk kuralları ve yargı içtihatları önem taşır. Çıplak pay devrinde taraflar arasında yazılı bir pay devir sözleşmesi düzenlenmesi, devrin şartlarının açıkça belirlenmesi ve sözleşmenin şirkete sunularak gerekli şirket kayıtlarının yapılması önemlidir. Sözleşmede;
- Devredilen pay miktarı,
- Payların nominal değeri,
- Satış bedeli,
- Ödeme şekli,
- Devir tarihi,
- Tarafların hak ve yükümlülükleri,
- Varsa özel şartlar
açıkça belirtilmelidir.
2. Nama Yazılı Pay Senedi Nasıl Satılır?
Nama yazılı pay senedinde belirli bir pay sahibinin adı yer alır. Nama yazılı pay senedinin devrinde senedin niteliğine uygun devir işlemlerinin gerçekleştirilmesi gerekir. Uygulamada ciro ve teslim işlemleri ile şirketin pay defteri kayıtları önem taşır.
Bununla birlikte nama yazılı payların devri bakımından esas sözleşmedeki hükümler ve Türk Ticaret Kanunu’nda yer alan bağlam hükümleri ayrıca incelenmelidir. Dolayısıyla nama yazılı pay senedinin el değiştirmesi tek başına her durumda şirket bakımından pay sahipliği değişikliğinin tamamlandığı anlamına gelmez.
3. Hamiline Yazılı Pay Senedi Nasıl Satılır?
Hamiline yazılı pay senetlerinin devrinde farklı bir sistem uygulanmaktadır. Hamiline yazılı paylar bakımından Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK) Hamiline Pay Kayıt Sistemi (HPKS) kapsamında kayıt ve bildirim yükümlülükleri bulunmaktadır. Bu nedenle hamiline yazılı pay senedinin fiziki olarak teslim edilmesi, günümüzde tek başına bütün devir sürecinin tamamlandığı anlamına gelmez. Devir işlemi bakımından pay senedinin tesliminin yanında MKK sistemindeki gerekli işlemlerin de yerine getirilmesi gerekir.
Pay Satışında Şirketin Onayı Gerekir mi?
Bu sorunun cevabı payın niteliğine göre değişebilir. Anonim şirketlerde pay devrinin temel prensibi devredilebilirlik olmakla birlikte, özellikle nama yazılı paylarda kanun ve esas sözleşmeden kaynaklanan sınırlamalar bulunabilir. Bu nedenle hisse satışından önce şirketin esas sözleşmesinin incelenmesi gerekir. Özellikle;
- Şirketin önemli bir işletme konusu niteliğindeki payların devri,
- Nama yazılı paylarda şirketin devri reddetme hakkı,
- Esas sözleşmede öngörülen özel şartlar
gibi hususlar ayrıca değerlendirilmelidir. Bu nedenle “hisse satışında hiçbir şekilde şirket onayı gerekmez” veya “her hisse satışında yönetim kurulu onayı gerekir” şeklindeki iki uç yaklaşım da doğru değildir.
Hisse Satışı İçin Noter Zorunlu mudur?
Anonim şirket paylarının devrinde genel olarak her işlem için noter huzurunda sözleşme yapılmasını zorunlu kılan genel bir kural bulunmamaktadır. Ancak işlemin niteliğine, payın türüne ve tarafların tercihine göre noter işlemi gündeme gelebilir. Özellikle limited şirketlerdeki esas sermaye payı devri ile anonim şirket pay devri birbirine karıştırılmamalıdır. Anonim şirket paylarının devri ile limited şirket paylarının devri aynı hukuki prosedüre tabi değildir. Nitekim anonim şirketlerde pay ve pay senedi devirlerinin ticaret siciline tescil ve ilan edilmesi de genel bir zorunluluk değildir.
Hisse Satışı Ticaret Siciline Tescil Edilir mi?
Anonim şirketlerde pay devrinin genel olarak ticaret siciline tescil ve Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde ilan edilmesi zorunlu değildir. Ancak bazı özel durumlarda farklı bildirim veya tescil yükümlülükleri bulunabilir. Bu nedenle pay devrinin niteliği ve şirketin hukuki durumu ayrıca incelenmelidir. Örneğin şirketin tek pay sahipli anonim şirket olması halinde pay sahipliği değişikliğinin sicile bildirilmesine ilişkin özel hükümler gündeme gelebilir.
Pay Satışı Pay Defterine Kaydedilir mi?
Evet, özellikle şirketle ilişkiler bakımından pay defteri kayıtları önemlidir. Türk Ticaret Kanunu’nun 499. maddesi uyarınca anonim şirketlerde pay defteri tutulur ve şirketle ilişkiler bakımından pay defterindeki kayıtlar önem taşır. Bu nedenle pay devrinin şirkete bildirilmesi ve gerekli durumlarda pay defterine kaydedilmesi gerekir. Pay defterinin güncel tutulması, şirketin kimleri ortak olarak kabul ettiğinin belirlenmesi açısından önemlidir.
Şirket Hissesinin Tamamı Satılabilir mi?
Evet. Bir ortak, sahip olduğu payların tamamını şartları uygun olduğu takdirde devredebilir. Örneğin bir anonim şirketin %100 payına sahip olan tek ortak, paylarının tamamını üçüncü bir kişiye devredebilir. Bu durumda şirketin ortaklık yapısı tamamen değişmiş olur. Ancak payların tamamının devredilmesi halinde şirketin tek pay sahipli anonim şirket durumuna gelmesi veya bu durumdan çıkması gibi özel sonuçlar doğabilir. Bu nedenle satış işleminin ardından şirket kayıtlarının güncellenmesi gerekir.
Şirket Hissesinin Bir Kısmı Satılabilir mi?
Evet. Ortak, sahip olduğu payların tamamını değil, belirli bir bölümünü de devredebilir. Örneğin %60 oranında pay sahibi olan bir ortak, bunun %20’sini başka bir yatırımcıya devredebilir. Devir sonrasında ortaklık yapısı;
- Satıcı ortak: %40
- Yeni ortak: %20
- Diğer ortaklar: %40
şeklinde olabilir. Burada satılacak payın bölünebilirliği, senedin durumu ve yapılacak işlemin teknik şartları ayrıca değerlendirilmelidir.
Şirket Hissesi Satarken Şirket Değerlemesi Yapılmalı mı?
Evet. Özellikle şirketin borsada işlem görmeyen paylarının satışında şirket değerlemesinin yapılması önemlidir. Şirket değerlemesinde;
- Şirketin cirosu,
- Kârlılığı,
- Net varlıkları,
- Borçları,
- Nakit akışı,
- Marka değeri,
- Müşteri portföyü,
- Pazar payı,
- Gelecekteki büyüme potansiyeli
gibi unsurlar dikkate alınabilir. Şirketin değeri belirlenmeden pay satış bedelinin belirlenmesi, satıcının payını gerçek değerinin altında veya üstünde bir bedelle devretmesine neden olabilir.
Hisse Satışında Vergi Ödenir mi?
Pay satışının vergisel sonuçları, payın niteliğine ve satıcının gerçek kişi veya tüzel kişi olmasına göre değişebilir. Özellikle gerçek kişilerin anonim şirket paylarını elden çıkarması halinde;
- Pay senedinin bulunup bulunmadığı,
- Pay senedinin türü,
- İktisap tarihi,
- Elden çıkarma tarihi,
- Satış bedeli,
- Payın elde tutulma süresi
gibi unsurlar vergisel değerlendirmede önem taşıyabilir. Bu nedenle hisse satışından önce yalnızca hukuki devir prosedürünün değil, vergi boyutunun da ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Hisse Satış Sözleşmesinde Neler Bulunmalıdır?
Özellikle şirket paylarının önemli bir bölümünün devredildiği işlemlerde yazılı ve ayrıntılı bir sözleşme hazırlanması yararlı olacaktır. Sözleşmede;
- Satıcı ve alıcının bilgileri,
- Şirket bilgileri,
- Devredilen payların miktarı,
- Payların nominal değeri,
- Satış bedeli,
- Ödeme planı,
- Devir tarihi,
- Payların mevcut hukuki durumu,
- Beyan ve taahhütler,
- Gizlilik hükümleri,
- Vergi ve masrafların kim tarafından karşılanacağı,
- Uyuşmazlık çözüm yöntemi
gibi konular düzenlenebilir. İşlemin kapsamına göre sözleşmeye daha ayrıntılı hükümlerin eklenmesi gerekebilir.
Hisse Satışından Önce Alıcıya Hangi Belgeler Gösterilir?
Alıcının şirketin gerçek durumunu değerlendirebilmesi için belirli belgeleri incelemesi gerekebilir. Bunlar arasında;
- Esas sözleşme,
- Ticaret sicili kayıtları,
- Pay defteri,
- Mali tablolar,
- Vergi kayıtları,
- Önemli ticari sözleşmeler,
- Kredi ve teminat bilgileri,
- Devam eden dava ve icra dosyaları,
- Fikri mülkiyet hakları,
- Önemli varlıklar
yer alabilir. Bu inceleme, özellikle yüksek tutarlı pay satışlarında due diligence sürecinin bir parçası olabilir.
Hisse Satışında En Sık Yapılan Hatalar
Şirket hissesi satılırken aşağıdaki hatalardan kaçınılmalıdır:
- Payın türünü belirlemeden satış yapmak
- Esas sözleşmeyi incelememek
- Pay senedinin hukuki durumunu kontrol etmemek
- Satış bedelini şirket değerlemesi yapmadan belirlemek
- Pay devrini yazılı belgeye bağlamamak
- Pay defteri kayıtlarını güncellememek
- Hamiline paylarda MKK yükümlülüklerini yerine getirmemek
- Vergisel sonuçları dikkate almamak
- Pay üzerindeki rehin, haciz veya başka hakları kontrol etmemek
- Şirketin ortaklık yapısındaki değişiklikleri takip etmemek
Bu hatalar, satış tamamlandıktan sonra hem alıcı hem de satıcı açısından ciddi sorunlara yol açabilir.
Şirket Hissesi Satışında Kontrol Listesi
Hissesini satmak isteyen bir ortak için işlem öncesinde şu kontrol listesi kullanılabilir:
- Payımın türü nedir?
- Pay senedi bastırılmış mı?
- Pay senedi nama mı, hamiline mi?
- Payın tamamı ödenmiş mi?
- Esas sözleşmede devir sınırlaması var mı?
- Pay üzerinde rehin veya haciz var mı?
- Alıcı kim?
- Satış bedeli nasıl belirlendi?
- Şirket değerlemesi yapıldı mı?
- Pay devir sözleşmesi hazırlandı mı?
- Vergisel sonuçlar değerlendirildi mi?
- Gerekli MKK işlemleri yapılacak mı?
- Pay defteri güncellenecek mi?
- Satış sonrasında şirketin ortaklık yapısı nasıl olacak?
Özetle ;
“Şirket hissemi satmak istiyorum” diyen bir anonim şirket ortağının öncelikle sahip olduğu payın hukuki niteliğini belirlemesi gerekir. Çünkü çıplak pay, nama yazılı pay senedi ve hamiline yazılı pay senedinin devir süreçleri aynı değildir. Bunun yanında şirket esas sözleşmesinin incelenmesi, pay üzerindeki sınırlamaların tespit edilmesi, satış bedelinin belirlenmesi, uygun bir pay devir sözleşmesinin hazırlanması ve şirket kayıtlarının güncellenmesi önemlidir.
Hamiline yazılı paylarda MKK kapsamındaki yükümlülüklerin, nama yazılı paylarda ise pay defteri ve varsa esas sözleşmeden kaynaklanan sınırlamaların ayrıca dikkate alınması gerekir. Dolayısıyla anonim şirket hissesi satışı, yalnızca “pay senedini alıcıya teslim etmek” şeklinde değerlendirilemeyecek kadar kapsamlı bir işlemdir. Satıştan önce payın niteliğinin, şirket kayıtlarının ve işlemin vergisel sonuçlarının birlikte değerlendirilmesi, güvenli bir devir süreci açısından büyük önem taşır.
Sık Sorulan Sorular
1. Şirket hissesi satılabilir mi?
Evet. Anonim şirketlerde payların devri kural olarak mümkündür. Ancak payın türüne ve şirket esas sözleşmesine göre farklı devir şartları uygulanabilir.
2. Anonim şirket hissesini satmak için noter zorunlu mudur?
Anonim şirket paylarının devrinde her durumda noter huzurunda işlem yapılmasını zorunlu kılan genel bir kural bulunmamaktadır. Payın türü ve somut işlemin özellikleri dikkate alınmalıdır.
3. Şirket hissesi satışı ticaret siciline tescil edilir mi?
Anonim şirket pay devirlerinin genel olarak ticaret siciline tescil ve ilan edilmesi zorunlu değildir. Ancak tek pay sahipliği gibi özel durumlarda farklı bildirim yükümlülükleri gündeme gelebilir.
4. Şirket hissesi satıldığında pay defterine kayıt yapılır mı?
Pay devrinin şirkete karşı hüküm ifade etmesi ve şirketle ilişkiler bakımından pay sahipliğinin belirlenmesi açısından pay defteri kaydı önemlidir. Devrin niteliğine göre gerekli kayıtların yapılması gerekir.
5. Hamiline yazılı hisse senedi satılırken MKK bildirimi gerekir mi?
Evet. Hamiline yazılı paylar bakımından Merkezi Kayıt Kuruluşu nezdindeki Hamiline Pay Kayıt Sistemi kapsamında kayıt ve bildirim yükümlülükleri bulunmaktadır. Bu nedenle yalnızca pay senedinin teslim edilmesi yeterli olmayabilir.
